İş kazası dosyalarında iki ayrı hesap iç içe geçer: iş sözleşmesinden doğan işçilik alacakları ile kazanın yol açtığı bedensel zarar. Bu iki hattın usul kuralları aynı olmadığı için, tek dilekçeye sıkıştırılmaları çoğu zaman süre ve dava şartı sorunları yaratır.
İki Hesabı Ayırmak: Kıdem ile Bedensel Zarar
Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ve yıllık izin gibi kalemler 4857 ekseninde giydirilmiş veya çıplak ücret üzerinden hesaplanır. Sürekli iş göremezlik nedeniyle talep edilen maddi tazminat ise kazanç kaybı, bakıcı gideri ve iş gücü kaybı oranı üzerinden aktüeryal olarak hesaplanır. İkisinin ispat malzemesi de farklıdır: birincisinde bordro ve puantaj, ikincisinde sağlık kurulu raporu ve kusur incelemesi belirleyicidir.
Arabuluculuk Hangi Talepler İçin Dava Şartıdır
7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacağı ve işe iade taleplerinde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Aynı dosyada her iki grup talep varsa, hangi kalemler için arabuluculuk tutanağı gerektiği baştan ayrıştırılmalı ve tutanakta talep kalemleri açıkça sayılmalıdır.
Görev ve Yetki: İş Mahkemesi Hangi Yerde?
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçimlik olarak gündeme gelir; işçi lehine getirilen bu düzenlemeyi ortadan kaldıran sözleşme kayıtları geçerli kabul edilmez. Şantiye, alt işveren ve merkez adresi farklıysa hangi adresin işin görüldüğü yer olduğu dosyaya belgeyle konulmalıdır.
SGK Sürecinin Dava Takvimine Etkisi
- Olayın iş kazası olarak tescil edilip edilmediği ilk günden takip edilmelidir.
- 5510 kapsamında bağlanan gelirler, tazminat hesabında mahsup yoluyla dikkate alınır.
- 6331 kapsamındaki eğitim, risk değerlendirmesi ve ekipman kayıtları kusur dağılımını doğrudan etkiler.
- Kurum müfettiş raporu ile savcılık dosyası birbirini tamamlayan iki ayrı kaynaktır.
Zamanaşımının Katmanlı Yapısı
İşçilik alacaklarının bir kısmı için özel süreler, tazminat talepleri için genel süreler işler; kazanın aynı zamanda suç oluşturduğu hâllerde daha uzun ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gündeme gelebilir. Sürekli iş göremezlik oranı sonradan artarsa, zararın kesinleştiği anın belirlenmesi ayrı bir tartışma başlığıdır. Bu nedenle ilk dilekçede saklı tutulan haklar açıkça yazılmalıdır.
Metindeki değerlendirmeler geneldir ve her dosyada kusur dağılımı, ücret yapısı ile rapor içeriği sonucu değiştirir. Kaza sonrası belgeler tazeyken bir hukukçuyla çalışmak, sonradan yeniden inşa edilmeye çalışılan bir dosyadan çok daha sağlam sonuç verir.