Mobbing iddiası, iş hukuku uyuşmazlıkları içinde ispatı en zor olan başlıklardan biridir. Çünkü tek bir olaya değil, tekrarlanan ve sistematik bir davranış örüntüsüne dayanır. 4857 ve 6331 sayılı kanunların çizdiği çerçevede işçinin izleyeceği başvuru sırası, sonradan açılacak davanın delil temelini de belirler.
Hangi Davranış Örüntüsü Mobbing Sayılır
Değerlendirmede aranan ölçütler süreklilik, sistematiklik ve kişiyi işyerinden uzaklaştırma ya da yıldırma amacıdır. Tek seferlik bir tartışma veya olağan yönetim yetkisinin kullanılması bu kapsamda görülmez. Buna karşılık görev tanımının sürekli daraltılması, yetkilerin sebepsiz alınması, izin ve rapor taleplerinin ayrımcı biçimde reddedilmesi, iletişimden dışlanma gibi davranışların tarih sırasıyla dizilmesi tabloyu görünür kılar.
Delili Olay Anında Toplamak
- Her olay için tarih, saat, yer, tanık ve kısa açıklama içeren bir günlük tutulmalıdır.
- Kurumsal e-postalar, görev yazıları, performans değerlendirmeleri ve İK yazışmaları arşivlenmelidir.
- Vardiya, izin, puantaj ve yer değişikliği kayıtları talep edilerek dosyaya alınmalıdır.
- Sağlık etkisi doğmuşsa hekim raporları ve tedavi kayıtları zaman bakımından olaylarla eşleştirilmelidir.
- Tanık listesi, hâlen çalışan ve ayrılmış personel ayrımıyla önceden hazırlanmalıdır.
İşverene Yazılı Bildirim Adımı Neden Atlanmamalı
İşverene noter veya kayıtlı elektronik posta yoluyla yapılan yazılı bildirim, hem işverenin gözetim yükümlülüğünü harekete geçirir hem de daha sonra işverenin durumdan haberdar olduğunun kanıtı olur. Bildirime rağmen önlem alınmaması, iddianın ağırlığını artıran bir unsurdur. Aynı aşamada işyeri iç şikâyet mekanizması ile iş sağlığı ve güvenliği kurulu varsa oraya da başvurulması tutarlı bir dosya oluşturur.
İdari Şikâyet ve Fesih Kararının Zamanlaması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılacak şikâyet üzerine iş müfettişi incelemesi başlatılabilir; bu inceleme raporu bağımsız bir delil kaynağıdır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı nedenle fesih hakkı ise sınırlı süreye tabidir: fiilin öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl. Bu süre hak düşürücüdür ve geçirildiğinde fesih haklı nedene değil, olağan feshe dönüşerek tazminat tablosunu değiştirir.
İspat Yükünün Paylaşımı
İşçiden matematiksel kesinlikte kanıt beklenmez; kuvvetli emare düzeyinde bir tablo ortaya konulduğunda, davranışın mobbing niteliği taşımadığını göstermek işverene geçer. Bu nedenle dosyanın gücü, tek bir belgeden çok, birbirini doğrulayan kayıtların zaman çizelgesi üzerinde tutarlı biçimde sıralanmasından gelir.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amacı taşır. İşyerinin yapısı, kayıt düzeni ve olayların gelişimi her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, fesih veya dava kararı verilmeden önce süreye ilişkin hesabın ayrıca kontrol edilmesinde yarar vardır.