İş ve sosyal güvenlik dosyalarında hak kaybının en yaygın sebebi, talebin haksızlığı değil, doğru kapının yanlış sırayla çalınmasıdır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların kesiştiği bu alanda kimi uyuşmazlıkta önce Kuruma, kimisinde önce arabulucuya başvurmak gerekir. Aşağıdaki değerlendirme bu sırayı ve bir aylık sürenin işlediği hâlleri ele alır.
Hangi Uyuşmazlıkta Hangi Kapı
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı niteliğindedir. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumunun taraf olduğu bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce Kuruma başvurulması aranır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri ise arabuluculuk şartının istisnaları arasında yer alır. Bu ayrımın gözden kaçması, dosyanın usulden reddiyle sonuçlanır.
Bir Aylık Sürenin İşlediği Hâller
İş sözleşmesi feshedilen işçi, feshin geçersizliğini ileri sürecekse fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılması gerekir. Sözlü olarak yapılan fesihlerde sürenin başlangıcı tartışmalı hâle geldiğinden, işten ayrılış tarihinin ve bildirimin nasıl yapıldığının belgelenmesi önem taşır.
Kurum İşlemine Karşı Yapılacaklar
- Kurumun yazılı kararının ve tebliğ tarihinin dosyaya alınması
- Hizmet dökümü ile bordroların dönem dönem karşılaştırılması
- Prim gün sayısı ve kazanç beyanlarındaki farkların listelenmesi
- İş kazası bildirimi ve olay tutanağının 6331 kapsamındaki kayıtlarla eşleştirilmesi
- Hizmet tespiti gerekiyorsa işverenin ve varsa tanıkların dönem bazında belirlenmesi
Belgeler Toplanırken Zaman Kaybetmemek
Kurumdan bilgi ve belge talebi zaman aldığından, arabuluculuk veya dava süresinin bu bekleme nedeniyle geçirilmemesi gerekir. Süre işlerken belge toplama süreci paralel yürütülmeli, başvuru dilekçesinde eksik belgelerin sonradan sunulacağı açıkça belirtilmelidir.
Sosyal güvenlik dosyalarında geçmişe dönük kayıtlar çok katmanlı olduğundan, tek bir belgeye bakarak yapılan yorumlar yanıltıcı olabilir. Fesih veya Kurum kararı elinize ulaştığında, süre işlemeye başladığı için değerlendirmeyi ertelememeniz önerilir.