Sosyal güvenlik kaynaklı uyuşmazlıklarda dosyanın kaderi çoğu zaman ilk adımda belirlenir: arabulucuya mı gidilecek, doğrudan dava mı açılacak, yoksa önce Kuruma başvurulması mı gerekiyor? 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda yanlış kapıya vurmak, dava şartı yokluğundan usulden ret ile sonuçlanır.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Zorunlu Değildir
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, kanuna ya da iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ile tazminatı ve işe iade talepleri bakımından arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsamın dışındadır. Sosyal Güvenlik Kurumunun taraf olduğu ve kamusal nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda ise arabuluculuğun uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir; hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren davalarda Kurumun davaya dahil edilmesi gerekir.
Önce Kuruma Başvuru Şartı
Bazı sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açılabilmesi için Kuruma başvurulmuş ve talebin reddedilmiş olması aranır. Kurumun belirli sürede cevap vermemesi de zımnen ret sayılır. Bu ön adım atlandığında dava, esasa girilmeden reddedilir. Dolayısıyla dosya açılmadan önce şu üç soru sırayla cevaplanmalıdır: talep gerçekten Kurum işlemine mi yöneliktir, başvuru yapılmış mıdır, ret veya zımni ret tarihinden itibaren hangi süre işlemektedir?
Görev ve Yetki Haritası
İş sözleşmesinden ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetkide ise davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçimlik olarak öne çıkar. Kurumun idarî nitelikteki bazı işlemlerinde ise uyuşmazlık idari yargıya düşebilir. Adli ve idari yargı arasındaki bu sınır, prim, idari para cezası ve tescil işlemlerinde titizlikle çizilmelidir.
Tebligat Gecikmesi ve Kısa Süreler
Bu alandaki süreler kısadır ve tebligata bağlıdır. Arabuluculuk son tutanağının düzenlenme tarihi, işe iade talebinde fesih bildiriminin ulaştığı tarih, Kurum ret yazısının tebliğ tarihi ayrı ayrı takvime işlenmelidir. Adres değişikliği bildirilmemişse ya da yazı işyeri adresine gönderilip ilgiliye ulaşmamışsa, süre farkında olunmadan tükenebilir. Bu nedenle:
- Kurumla yapılan tüm yazışmaların tarih ve evrak numarasıyla arşivlenmesi
- Arabuluculuk sürecinde tutanak nüshasının aynı gün temin edilmesi
- Elektronik bildirim kanallarının düzenli kontrol edilmesi
Delil Tarafında Neye Bakılır?
Hizmet ve prim uyuşmazlıklarında ispat, çoğunlukla resmi kayıtlar üzerinden yürür: işyeri sicil kayıtları, bordrolar, banka ödeme kayıtları, müfettiş raporları ve komşu işyeri tanıkları. Salt tanık beyanına dayanan taleplerin, kayıtla desteklenmedikçe zayıf kaldığı bilinmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; sigortalılık statüsü, dönem ve talebin türü sonucu doğrudan etkiler. Kurumdan olumsuz bir yazı aldıysanız süre işlediğinden, dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz faydalı olacaktır.