Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın sonucu çoğu zaman esas tartışma başlamadan önce belirlenir: hangi basamağın hangi sırayla tamamlandığı, tutanakların nasıl düzenlendiği ve sürelerin nereden işlemeye başladığı. Usule aykırı bir işlem, haklı bir talebi bile esasa girilmeden sonuçsuz bırakabilir. Bu rehber, SGK kaynaklı uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk basamağını bir takvim ve usul planına dönüştürmeye odaklanır.
Önce Kapsam Sorusu: Bu Uyuşmazlık Arabuluculuğa Elverişli mi?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, kanuna ve bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi-işveren alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu istemleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Dolayısıyla ilk yapılacak iş, talebin hukuki nitelendirmesini netleştirmektir; alacak mı, tespit mi, tazminat mı olduğu belirlenmeden başvuru yapılırsa yanlış kapı çalınmış olur.
Kuruma Ön Başvuru Basamağı Atlanmamalı
Kuruma karşı yürütülecek uyuşmazlıklarda, dava yoluna gitmeden önce idari başvuru yapılması ve bu başvurunun sonucunun beklenmesi gerekebilir. 5510 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen hizmet, prim ve tescil işlemlerinde Kurumun kendi inceleme mekanizması işletilmeden açılan dava, dava şartı yokluğu değerlendirmesiyle karşılaşabilir. Başvuru dilekçesinin kayda giriş tarihi, ekleri ve cevabın tebliğ tarihi ayrı ayrı belgelenmelidir; süre hesabının çıpası bu tarihlerdir.
Takvimi Üç Katmanda Kurmak
- Geriye dönük katman: hizmetin geçtiği dönem, prim bildirimleri, işten ayrılış bildirgesi ve varsa denetim raporu tarihleri.
- Süreç katmanı: arabuluculuk başvuru tarihi, büro görevlendirmesi, ilk toplantı günü ve süre uzatımı talebi.
- İleriye dönük katman: son tutanağın düzenlendiği gün ve buna bağlı dava açma penceresi.
Bu üç katman tek bir tabloda tutulduğunda, taraflardan birinin toplantıya katılmaması gibi masraf ve vekâlet ücreti sonuçları doğuran durumlar da zamanında kayda geçer.
Usule Aykırı İşlemin Pratikte Aldığı Biçimler
- Başvuruda karşı tarafın unvanının veya işveren kaydının hatalı gösterilmesi, alt işveren-asıl işveren ilişkisinin atlanması.
- Toplantıya yetkisiz kişinin katılması veya temsil belgesinin dosyaya konulmaması.
- Son tutanağın anlaşma-anlaşmama ayrımını ve talep kalemlerini net göstermemesi.
- Arabuluculuk kapsamı dışındaki bir talebin de tutanağa sıkıştırılması, buna karşılık kapsamdaki kalemin unutulması.
Son Tutanaktan Sonraki İlk Hafta
Anlaşmama ile biten süreçte dava dilekçesinin talep kalemleri, tutanaktaki uyuşmazlık konularıyla birebir örtüşmelidir. Tutanakta yer almayan bir kalem için doğrudan dava açılması, o kalem yönünden dava şartı tartışmasını gündeme getirir. Anlaşma halinde ise metnin icra edilebilirlik şerhi bakımından yeterli açıklıkta yazılması, ileride ayrı bir uyuşmazlık doğmasını önler.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her dosyanın kendi belge düzeni ve tarih akışı farklıdır. Sigortalılık statüsü, işyeri kaydı ve talebin niteliği süre hesabını değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.