Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında en çok vakit kaybettiren aşama, dosyanın hangi kapıdan gireceğinin baştan netleşmemesidir. 7036 sayılı Kanun iş uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünde arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir; ancak Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu her ihtilaf aynı yolu izlemez. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde merci seçimi ile takvimin birlikte kurulmasına odaklanmaktadır.
Önce Uyuşmazlığın Kaynağını Ayırın
İlk soru şudur: talep işçi ile işveren arasındaki sözleşme ilişkisinden mi, yoksa Kurumun tesis ettiği bir idari işlemden mi doğuyor? İşverene yöneltilen alacak talepleri ile Kurum işlemine karşı ileri sürülen itirazlar farklı usullere tabidir. Kamu düzenini ilgilendiren ve resen araştırma ilkesinin ağır bastığı hizmet tespiti türü taleplerde arabuluculuk dava şartı olarak uygulanmaz. Bu ayrım yapılmadan arabulucuya başvurulması, tarafların gereksiz yere oyalanmasına ve asıl süre içinde doğru adımın atılmamasına yol açar.
Kurum İçi İtiraz Basamağını Atlamamak
Prim tahakkuku, tescil işlemleri ve idari para cezaları bakımından mevzuat, yargı yoluna gitmeden önce Kuruma itiraz basamağı öngörebilir. Bu itiraz süreleri kısadır ve kaçırıldığında işlem kesinleşerek sonraki aşamada esasa girilmesini güçleştirir. Tebliğ tarihi bu nedenle dosyanın en kritik verisidir; tebligatın kime, hangi adrese ve hangi usulle yapıldığı belgeye dayalı olarak not edilmelidir.
Takvimi Sondan Başa Doğru Kurun
- İşlemin veya feshin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir.
- Varsa kurum içi itiraz için son gün işaretlenir.
- Arabuluculuk dava şartının kapsama girip girmediği yazılı olarak değerlendirilir.
- Son tutanak tarihinden itibaren dava açma penceresi ayrı bir kontrol noktası yapılır.
- Bilirkişi incelemesi gerektirecek belgeler daha ilk dilekçe aşamasında toplanır.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Sonuçları
- Dava şartı yokluğundan usulden ret ve yeniden başvuru zorunluluğu
- Kısa itiraz süresinin, yanlış makamda geçen zaman içinde tükenmesi
- Yetkisiz arabuluculuk bürosuna yapılan başvurunun tartışma yaratması
- Aynı olay için birden çok dosyanın birbirinden kopuk yürümesi
Kurum kayıtları ile işyeri kayıtları arasındaki çelişkiler çoğu zaman uyuşmazlığın gerçek çekirdeğidir. Bu nedenle işe giriş bildirgeleri, aylık prim ve hizmet belgeleri, ücret bordroları ve banka kayıtları aynı zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Tanık anlatımı tek başına değil, bu belge omurgasını destekleyen bir unsur olarak kurgulandığında değer kazanır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi kayıt düzeni, tebliğ tarihleri ve talep yapısı sonucu değiştirebilir. Süre hesabı ve merci seçimi gibi geri dönüşü zor konularda, işlem yapmadan önce bir hukukçuyla dosyanın somut belgeleri üzerinden çalışılması yerinde olur.