İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dosyanın önü, çoğu zaman hesap tartışmasından önce usul basamağında tıkanır. SGK uyuşmazlıkları ile işverene yöneltilen kıdem hesabı taleplerinin farklı ön koşullara tabi olduğunu bilmemek, aylar sonra usulden ret anlamına gelir.
İki Ayrı Ön Koşul
İşçi ile işveren arasındaki kıdem, ihbar, fazla çalışma ve benzeri alacak talepleri bakımından 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması aranır. İki koşul birbirinin yerine geçmez. Hizmet tespiti gibi hem işvereni hem Kurumu ilgilendiren taleplerde bu ayrımın dosya kurulurken netleştirilmesi gerekir.
Kıdem Hesabını Belirleyen Kalemler
- Giydirilmiş ücretin tespiti: yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen primler hesaba dahil edilir.
- Çalışma süresinin başlangıcı: sigorta girişi ile fiilî işe başlama tarihi arasındaki fark ayrıca ispatlanmalıdır.
- Aralıklı çalışmalarda dönemlerin birleştirilip birleştirilemeyeceği ve önceki dönem için ödeme yapılıp yapılmadığı.
- İşyeri devri ya da alt işveren değişikliği hâlinde sorumluluğun kime ait olduğu.
- Fesih sebebinin niteliği: kıdem tazminatına hak kazandıran hâllerin somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği.
Delil Toplama Sırası
- Hizmet dökümü ve işe giriş bildirgesi Kurum kayıtlarından temin edilir.
- Ücret bordroları ile banka hesap hareketleri karşılaştırılır; ihtirazi kayıt olup olmadığı işaretlenir.
- Puantaj, giriş çıkış kayıtları ve varsa mesai çizelgeleri talep edilir.
- Fesih bildirimi, tutanaklar ve savunma yazıları tarih sırasına dizilir.
- Tanıklar, aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış kişiler arasından seçilir.
Bildirim ve Kayıt Uyuşmazlıkları
Kuruma yapılan bildirimlerin eksik ya da düşük gösterilmiş olması, yalnızca emeklilik hesabını değil kıdem hesabını da doğrudan etkiler. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki kayıtlar ile fiilî durum arasındaki farkın tespiti, çoğu zaman bağımsız bir yargılama konusudur ve zamanla tanık bulmak güçleşir. Bu nedenle kayıt uyuşmazlığı fark edildiğinde beklemeden harekete geçilmesi gerekir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Boyutu
Fesih tartışmasının arka planında bir iş kazası veya meslek hastalığı bulunuyorsa, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin kayıtlar dosyanın seyrini değiştirir. Eğitim belgeleri, risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, hem sorumluluk hem tazminat tartışmasında belirleyici olur.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Fesih biçimi, çalışma süresi ve Kurum kayıtları sonucu değiştirebileceğinden, kendi dosyanız bakımından bir hukukçuya danışmanız yerinde olacaktır.