Çalışma hayatına ilişkin ihtilaflar çoğu zaman iki eksende toplanır: sigortalılığın ve prime esas kazancın SGK uyuşmazlıkları kapsamında saptanması ile iş sözleşmesinin sona ermesinde kıdem hesabı. 4857 ve 5510 sayılı Kanunlar esasları, 6331 iş sağlığı boyutunu, 7036 ise dava öncesi arabuluculuğu düzenler. Bu rehber bu iki ekseni ele alır.
Hizmet Tespiti Davasının Amacı
Bir dönem çalışıldığı hâlde sigorta bildirimi yapılmamışsa ya da gün/kazanç eksik gösterilmişse, hizmet tespiti davasıyla bu durumun saptanması istenebilir. Bu dava, hem emeklilik haklarını hem de sonraki tazminat hesaplarını etkiler. Kamu düzenini ilgilendirdiğinden, delil değerlendirmesinde titiz davranılır ve resen araştırma ilkesi öne çıkar.
Kıdem Tazminatının Belirlenmesi
Kıdem tazminatı; çalışma süresi ile son giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücrete yol, yemek ve düzenli ödenen ikramiye gibi kalemler dahil edilir. Bu kalemlerin eksik ya da fazla alınması, sonucu doğrudan etkiler. Fesih türünün kıdeme hak kazandırıp kazandırmadığı ise ilk belirlenmesi gereken husustur.
İspatta Kullanılabilecek Deliller
- Bordrolar, banka ücret ödemeleri ve hesap dökümleri
- İşyeri giriş-çıkış kayıtları ve SGK hizmet dökümü
- Tanık beyanları ve işyeri yazışmaları
- Fesih bildirimi ve varsa ihtarname
Arabuluculuk Basamağı
İşçi-işveren alacaklarına ilişkin birçok dava, açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmasını gerektirir. Bu basamak dava şartıdır; atlandığında dava usulden reddedilir. Ancak hizmet tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren bazı taleplerin bu kuralın kapsamı yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sürece Hazırlık
Çalışma süresi, ücret kalemleri ve fesih tarihi net bir çizelgeye dökülmelidir. Bordrolarla banka kayıtları arasındaki farklar önceden not edildiğinde, hesap tartışması sadeleşir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçimi, ücret yapısı ve fesih nedeni sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada güncel mevzuata dayalı değerlendirme almak yerinde olur.