Kişisel veri uyuşmazlıklarında en sık tartışılan konu, işlemenin açık rızaya dayanıp dayanmadığıdır. 6698 sayılı Kanun bakımından açık rızanın varlığını ispat yükü veri sorumlusundadır; ilgili kişi açısından ise asıl mesele, başvuru ve şikâyet süreçlerini usulüne uygun yürütmektir. Bu rehber iki tarafın da ispat konumunu ve süre yönetimini ele alır.
Açık Rıza Ne Zaman Geçerlidir?
Açık rızanın üç unsuru vardır: belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması. Hizmetin sunulmasının rıza şartına bağlandığı durumlarda özgür irade tartışmalı hâle gelir. Ayrıca aydınlatma yükümlülüğü ile açık rıza birbirinden ayrı işlemlerdir; tek bir metinde birleştirilmiş onay kutusu, uygulamada sıkça eleştirilen bir kurgudur.
Veri Sorumlusunun Elinde Bulunması Gereken Kayıtlar
- Rızanın alındığı ana ait zaman damgalı sistem kaydı ve gösterilen metnin o tarihteki sürümü
- Aydınlatma metninin ayrı bir aşamada sunulduğunu gösteren arayüz kaydı
- Rızanın geri alınmasına ilişkin talep ve buna verilen yanıt
- İşleme faaliyetinin hangi hukuki sebebe dayandığını gösteren envanter kaydı
- Veri aktarımı yapılmışsa aktarımın kapsamını gösteren sözleşme ve kayıtlar
Başvuru ve Şikâyet Zinciri
İlgili kişi öncelikle veri sorumlusuna başvurmak zorundadır; bu adım atlanarak doğrudan Kurula gidilmesi, başvurunun usulden değerlendirilmemesi sonucunu doğurur. Veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Talep reddedilir, yetersiz yanıt verilir veya süresinde cevap verilmezse ilgili kişi, cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bu iki sürenin birlikte işlediğini gözden kaçırmak, en sık rastlanan hak kaybı sebebidir.
Başvuru Metnini İspata Elverişli Yazmak
- Hangi verinin, hangi tarihte ve hangi ortamda işlendiği somut olarak belirtilir.
- Talep, silme mi anonim hâle getirme mi aktarılan üçüncü kişilere bildirim mi olduğu açıkça yazılır.
- Başvurunun tebliğ edildiğini gösteren kayıt saklanır.
- Yanıtın geldiği tarih, süre hesabının başlangıcı olarak not edilir.
Tazminat Yolunun Ayrı Yürüdüğü Nokta
Kurula şikâyet, kişilik haklarının ihlali nedeniyle açılacak tazminat davasının yerine geçmez. Bu iki yol farklı mercilerde ve farklı ispat standartlarıyla yürür; Kurul kararının varlığı hukuk mahkemesinde güçlü bir dayanak oluştursa da zararın kanıtlanması ayrıca gerekir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Veri kategorisi, işlemenin kapsamı ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, somut bir başvuru öncesinde profesyonel değerlendirme almanız yerinde olur.