6698 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıkların önemli bölümü esasa girilmeden sonuçlanır; çünkü ilgili kişi, kanunun öngördüğü başvuru sırasını atlar. Açık rıza tartışmasında ise ikinci bir zorluk vardır: rızanın alındığını ispat yükü veri sorumlusundadır, ancak rızanın geçersizliğini gösterecek somut unsurları ortaya koymak başvuru sahibinin işini kolaylaştırır.
Geçerli Rızanın Üç Unsuru
Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Uygulamada en çok tartışılan nokta özgürlük unsurudur. Hizmetin verilmesi rıza şartına bağlanmışsa, önceden işaretlenmiş kutucuk kullanılmışsa ya da aydınlatma metniyle rıza metni tek bir alanda birleştirilmişse, rızanın geçerliliği tartışmalı hâle gelir. Ayrıca veri işlemenin başka bir hukuka uygunluk sebebine dayanabildiği hâllerde rızaya başvurulması, işlemenin kendisini sakatlayabilir.
Sıra Atlanırsa Şikâyet İncelenmez
Kanun iki aşamalı bir yol öngörür. İlgili kişi önce veri sorumlusuna yazılı olarak başvurur; veri sorumlusu en geç otuz gün içinde cevap vermek zorundadır. Talep reddedilir, yetersiz cevap verilir veya süresinde cevap verilmezse, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet yolu açılır. Veri sorumlusuna hiç başvurulmadan yapılan şikâyet, esası incelenmeden usulden reddedilir ve bu sırada işleyen süreler geri gelmez.
Başvuru Dilekçesinde Somutlaştırma
- Hangi kişisel verinin, hangi tarihte, hangi kanalla işlendiği
- Hangi talebin ileri sürüldüğü: bilgi talebi, silme, düzeltme veya aktarımın engellenmesi
- Rızanın hangi ekranda ya da belgede alındığı iddia ediliyorsa buna ilişkin itirazlar
- Başvurunun veri sorumlusuna ulaştığını gösteren tebliğ kaydı
Rıza Kayıtlarının Delil Değeri
Veri sorumlusu tarafından sunulan log kayıtları tek başına yeterli görülmeyebilir. Kaydın hangi sistemde tutulduğu, sonradan değiştirilip değiştirilemediği ve zaman damgası bulunup bulunmadığı önem taşır. Başvuru sahibi açısından ise ilgili tarihte söz konusu hizmeti kullanmadığını ya da farklı bir metinle karşılaştığını gösteren e-posta, uygulama bildirimi ve sözleşme örnekleri değerlidir. İçerik bir internet sitesi üzerinden yayımlanmışsa 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişim engelleme yolu ayrıca değerlendirilebilir.
Kurul Kararı Tazminat Vermez
Şikâyet yolunun sonucunda verilecek karar, veri işlemenin hukuka aykırılığını tespit edip idari yaptırım uygulanmasına yönelir. Kişilik hakkı ihlalinden doğan maddi ve manevi zararın karşılanması ise ayrı bir tazminat davasının konusudur. Bu iki yol birbirini beklemek zorunda olmadığından, zamanaşımı riski varsa tazminat talebi bağımsız biçimde planlanmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Rızanın alındığı arayüz, sözleşme metinleri ve yazışma geçmişi her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, başvuru öncesinde belgelerin birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.