Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin uyuşmazlıklarda tartışma çoğu kez rızanın alınıp alınmadığı değil, alınan rızanın geçerli sayılıp sayılmayacağıdır. KVKK, 6698 sayılı Kanun ve 5651 sayılı Kanun çerçevesinde ilgili kişinin önünde birden fazla yol bulunur; ancak bu yollar eşzamanlı değil, sıralı işler. Bu rehber, başvuru sırasının nasıl kurulacağını ve rıza dosyasında delil eksikliğinin ispat yükünü nasıl kaydırdığını ele alıyor.
Rızanın Geçerliliği Nerede Tartışılır?
Açık rızanın; belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması gerekir. Hizmetin verilmesinin rıza şartına bağlandığı hâllerde özgür irade unsuru tartışmalı hâle gelir. Bu tartışma iki ayrı yerde yürütülebilir: idari denetim yolu olarak Kurul nezdinde ve zararın giderilmesi bakımından adli yargıda. İkisi birbirinin alternatifi değildir; ancak Kurul kararı, sonradan açılacak tazminat davasında güçlü bir dayanak oluşturabilir.
Veri Sorumlusuna Başvuru Atlanamayan İlk Halkadır
İlgili kişinin doğrudan Kurula şikâyette bulunması kural olarak mümkün değildir. Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılması, verilen cevabın beklenmesi ya da cevap süresinin dolması gerekir. Bu adımın atlanması, şikâyetin usulden reddine yol açar ve zaman kaybı doğurur. Başvurunun; ilgili kişinin kimliğini doğrulayacak biçimde, talebi açıkça belirterek ve iletildiği tarih ispatlanabilir bir kanalla yapılması gerekir.
Şikâyet Yolu ile Tazminat Davası Aynı Şey Değildir
- Kurul, idari yaptırım uygulayabilir ancak kişisel zararın tazminine karar vermez.
- Tazminat talebi, kişilik haklarına saldırı temelinde ayrıca ileri sürülür.
- Suç oluşturan hâllerde ceza soruşturması bağımsız olarak yürütülebilir.
- Aynı olay için üç yolun da işletilmesi mümkündür; delil listesi her biri için ayrı kurulur.
Delil Eksikliği İspat Yükünü Kime Yükler?
Bu dosyalarda kritik nokta şudur: rızanın hukuka uygun biçimde alındığını ispat yükü veri sorumlusundadır. Dolayısıyla kayıt tutulmaması, veri sorumlusunun aleyhine sonuç doğurur. İlgili kişi tarafında ise verinin işlendiğini ve kendisine ait olduğunu ortaya koyan asgari bir dayanak gerekir. Gelen tanıtım mesajları, hesap ekran kayıtları, sözleşme metinleri ve onay ekranlarının görüntüleri bu dayanağı oluşturur.
Süre Takvimini Kurmak
- Veri sorumlusuna başvuru tarihi, iletim kaydıyla birlikte not edilir.
- Cevap için öngörülen sürenin son günü takvime işlenir.
- Cevap gelmiş ya da süre dolmuşsa, Kurula şikâyet için tanınan süre ayrıca hesaplanır.
- Tazminat talebine ilişkin zamanaşımı, bu süreçten bağımsız olarak takip edilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Veri kategorisi, işleme amacı ve veri sorumlusunun niteliği değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, başvuru metni yazılmadan önce hukuki görüş alınması faydalı olur.