Kişisel verisinin açık rızaya dayanılarak işlendiğini öğrenen ilgili kişinin en sık yaptığı hata, doğrudan Kurula veya mahkemeye yönelmektir. Oysa mevzuat kademeli bir yol öngörür ve ilk basamak atlandığında şikayet usulden reddedilir. Bu rehber, 6698 ve 5651 çerçevesinde başvuru sıralamasını ve rızanın geçerlilik denetimini ele alır.
Birinci Basamak: Veri Sorumlusuna Başvuru
İlgili kişi taleplerini önce veri sorumlusuna iletmek zorundadır. Başvuru yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılır ve kimlik teyidi içermelidir. Veri sorumlusu, talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Bu aşamada başvurunun içeriği kadar, hangi tarihte ve hangi kanaldan yapıldığı da önemlidir; çünkü sonraki sürelerin tamamı bu tarihe bağlanır.
İkinci Basamak: Kurula Şikayet
Talep reddedilir, verilen cevap yetersiz bulunur veya süresinde yanıt verilmezse Kurula şikayet edilebilir. Şikayet, cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün ve her hâlde veri sorumlusuna başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmalıdır. Altmış günlük üst sınır çoğu zaman gözden kaçar; veri sorumlusu otuzuncu günün sonunda cevap verdiğinde geriye kalan pencere oldukça dardır.
Üçüncü Basamak: İdari Yargı
Kurul kararlarına karşı idari yargı yolu açıktır ve dava idare mahkemesinde görülür. Süre, idari yargılama usulünde öngörülen genel dava açma süresidir ve kararın tebliğiyle işlemeye başlar. Bu noktada yargı yolu ayrımına dikkat edilmelidir: veri ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri idari yargının değil, adli yargının konusudur ve Kurula şikayet sürecinden bağımsız olarak ileri sürülebilir.
Açık Rızanın Geçerlilik Testi
Uyuşmazlığın esası çoğu zaman rızanın geçerli olup olmadığında düğümlenir. Geçerli bir açık rıza üç unsuru birlikte taşır:
- Belirli bir konuya ilişkin olması; genel ve kapsamı belirsiz metinler bu şartı karşılamaz.
- Bilgilendirmeye dayanması; aydınlatma yapılmadan alınan rıza sonuç doğurmaz.
- Özgür iradeyle açıklanması; hizmetin sunulmasının rıza şartına bağlanması bu unsuru zedeler.
İspat Yükü Veri Sorumlusundadır
Rızanın varlığını ve geçerliliğini ispat yükü, ilgili kişide değil veri sorumlusundadır. Buna rağmen başvuru sahibinin elinde kendi kayıtlarının bulunması süreci hızlandırır: başvurunun gönderildiği tarih ve kanal kaydı, aydınlatma metninin başvuru anındaki sürümü, uygulamadaki onay ekranının görüntüsü, verinin nerede ve nasıl karşısına çıktığını gösteren örnekler dosyayı somutlaştırır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Veri işleme faaliyetinin dayanağı, sektörel düzenlemeler ve talebin kapsamı sonucu değiştirebileceğinden, başvuru metni hazırlanırken hukuki değerlendirme alınması yerinde olacaktır.