Yurt dışına veri aktarımının açık rızaya dayandırıldığı yapılarda tartışma, aktarımın yapılıp yapılmadığından çok rızanın hukuken geçerli olup olmadığında düğümlenir. 6698 sayılı KVKK, açık rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan bir irade beyanı olarak tanımlar. Bu üç unsurdan biri eksikse, alınmış bir onay kutusu tek başına aktarımı meşrulaştırmaz. Peki bu değerlendirme kimin önünde yapılır?
Rızayı Denetleyen Merci Sırası
İlk aşama veri sorumlusuna yapılan başvurudur; bu adım atlanarak doğrudan şikâyet yoluna gidilmesi, başvurunun usulden ele alınmasına yol açabilir. Başvurunun reddi veya cevapsız kalması hâlinde Kurula şikâyet edilir. Kurulun kararına karşı ise idari yargıda dava açılır ve burada yetki, kararı veren idarenin konumuna göre belirlenir. Aktarım nedeniyle kişilik hakkı zarara uğramışsa tazminat istemi bundan bağımsız olarak adli yargıda ileri sürülür. İnternet üzerinden erişilebilir bir yayım söz konusuysa 5651 sayılı Kanun kapsamındaki hızlı usul ayrıca işletilebilir.
Açık Rızayı Sakatlayan Tipik Kurgular
- Hizmetin sunulmasının rıza verilmesi şartına bağlanması.
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir onayda birleştirilmesi.
- Aktarımın yapılacağı ülkenin veya alıcı grubunun hiç belirtilmemesi.
- Rızanın geri alınabileceğine ilişkin bilginin verilmemesi veya geri alma kanalının işletilmemesi.
- Önceden işaretlenmiş kutular yoluyla onay alınması.
Rızanın Varlığını ve Kapsamını Kim Gösterir
Bu dosyalarda delil eksikliği çoğunlukla teknik kayıt tutulmamasından doğar. Rızanın hangi tarihte, hangi metin sürümü üzerinden ve hangi kanaldan alındığı gösterilemiyorsa, kapsam tartışması veri sorumlusunun aleyhine ilerler. Metin sonradan güncellenmişse, ilgili kişinin gördüğü sürümün arşivlenmiş olması gerekir. Geri alma talebi yapıldığında ise, talebin alındığı an ile aktarımın durdurulduğu an arasındaki fark kayıtla ortaya konmalıdır.
Aktarım Öncesi Kontrol Sırası
- Aktarımın açık rıza dışında bir dayanağa oturup oturmayacağı önce değerlendirilir.
- Yeterlilik kararı veya uygun güvence mekanizması varsa, rıza yerine bunlar esas alınır.
- Rıza kullanılacaksa, metin aktarım özelinde ve ayrı bir onayla toplanır.
- Onay kayıtları, sürüm bilgisi ve zaman damgasıyla birlikte saklanır.
- Geri alma talepleri için işleyen ve izlenebilir bir kanal kurulur.
Kısa Uyarı
Açık rıza, aktarım için en kolay görünen ama en kırılgan dayanaktır; geri alınabilir olması, sürekliliği olan aktarımlar bakımından ayrı bir risk yaratır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır ve her veri akışına doğrudan uygulanamaz; yapının kurgulanması aşamasında hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.