Açık rıza tartışmaları, kişisel veri uyuşmazlıklarının en çok yanlış kurgulanan başlığıdır. Veri sorumlusu çoğu zaman rızanın alındığını savunur, ilgili kişi ise rızanın özgür iradeyle verilmediğini ya da hiç bilgilendirilmediğini ileri sürer. 6698 sayılı KVKK'da açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onay olarak tanımlanır. Bu üç unsurdan biri eksikse, ortada teknik olarak alınmış bir onay bulunsa bile hukuken geçerli bir açık rızadan söz edilmesi güçleşir.
Kurula Gitmeden Önceki Zorunlu Durak
KVKK kapsamında Kurula şikayet, doğrudan atılan bir adım değildir. Önce veri sorumlusuna başvurulması, talebin yazılı biçimde iletilmesi ve cevap için tanınan sürenin beklenmesi gerekir. Veri sorumlusu otuz gün içinde cevap vermek durumundadır. Cevabın yetersiz olması, reddedilmesi ya da hiç verilmemesi halinde şikayet yolu açılır ve bu aşamada da yasada öngörülen süreler işlemeye başlar.
Başvuru Dosyasının Kurulumu
- Hangi verinin, hangi tarihte, hangi amaçla işlendiği tek tek yazılır.
- Rızanın alındığı ekran, form ya da metnin o tarihteki hali saklanır.
- Aydınlatma metni ile rıza metninin ayrı ayrı sunulup sunulmadığı tespit edilir.
- Veri sorumlusuna yapılan başvuru ve gelen cevap tarihleriyle birlikte dosyalanır.
- Şikayet dilekçesinde talep, silme, yok etme veya işlemenin durdurulması gibi somut sonuçlara bağlanır.
Delil Eksikliğinin Doğduğu Yerler
- Rıza alındığı iddia edilen arayüzün ekran kaydının hiç alınmaması
- Hizmetin rıza şartına bağlanıp bağlanmadığının gösterilememesi
- Veri sorumlusuna başvurunun tebliğ edildiğini kanıtlayan belgenin bulunmaması
- İşlemenin hangi hukuki sebebe dayandırıldığının hiç sorulmaması
- Verinin üçüncü kişilere aktarılıp aktarılmadığının araştırılmaması
Rıza mı, Başka Bir İşleme Şartı mı
Uygulamadaki en verimli itiraz noktalarından biri, veri sorumlusunun rızaya dayandığını söylediği işlemenin aslında sözleşmenin ifası ya da hukuki yükümlülük gibi başka bir şarta dayanıp dayanmadığıdır. Rıza gereksiz yere alınmışsa, bu durum bilgilendirmenin niteliğini de tartışmalı hale getirir. İçerik yayınına ilişkin bir boyut varsa 5651 sayılı Kanun kapsamındaki kaldırma yolları da paralel olarak değerlendirilebilir.
Şikayet Reddedilirse
Ret kararı, çoğu zaman başvuru yolunun eksik izlenmesinden ya da somutlaştırma yetersizliğinden kaynaklanır. Bu durumda izlenecek yol, aynı şikayeti tekrarlamak değil; eksik bırakılan usul adımını tamamlamak ve talebi ölçülebilir biçimde yeniden yazmaktır. Yargı yoluna başvurulacaksa, idari işlemin niteliği ve süresi ayrıca hesaplanmalıdır.
Buradaki anlatım genel çerçeveyi gösterir. Veri türü, işleme amacı ve veri sorumlusunun yapısı değiştikçe başvurunun içeriği de değişir; kendi durumunuz için belgelerinizle birlikte profesyonel değerlendirme almanız uygun olacaktır.