Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, veri sorumlusunun elindeki en tartışmalı hukuki sebeptir. Uygulamada şikâyetlerin önemli bölümü, rızanın hiç alınmamasından değil; alınmış görünen rızanın özgür iradeye dayanmadığının ya da belirli bir işleme faaliyetiyle sınırlı olmadığının ortaya konulamamasından kaynaklanır. Bu rehber, 6698 sayılı KVKK ve ilgili mevzuat çerçevesinde Kurula yapılacak şikâyeti delil boşluğu bırakmadan hazırlamaya odaklanır.
Rıza Gerçekten Açık Rıza mı
Açık rızanın üç unsuru vardır: belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması. Hizmetin kullanımı rızanın verilmesine bağlanmışsa, tek bir kutucukla birden çok amaç için toplu onay alınmışsa veya aydınlatma metni rıza metninin içine eritilmişse, bu unsurlardan en az biri tartışmalı hâle gelir. Şikâyet dilekçesinin omurgası bu unsurlardan hangisinin sakatlandığını göstermek olmalıdır.
Kurul Aşamasından Önceki Zorunlu Durak
KVKK, doğrudan Kurula gitmeden önce veri sorumlusuna başvuru yapılmasını öngörür. Veri sorumlusu kanunda belirtilen süre içinde cevap vermez, cevabı yetersiz kalır veya talep reddedilirse şikâyet yolu açılır. Bu başvurunun yapıldığını ve ne zaman yapıldığını ispatlayacak belge dosyanın en kritik parçasıdır; başvurunun kendisi ispatlanamazsa şikâyet usul yönünden değerlendirme dışı kalabilir.
- Başvuru, gönderim tarihini ve muhatabı gösteren bir yöntemle iletilir.
- Talep, hangi verinin hangi işleme faaliyetine konu olduğunu somut biçimde belirtir.
- Gelen cevap, tarihiyle birlikte eksiksiz saklanır.
- Cevapsız kalma hâlinde sürenin dolduğu tarih ayrıca not edilir.
İspat Yükü Kimde Kalır
Açık rızanın varlığını ispatlamak veri sorumlusuna düşer. Ancak şikâyet edenin de işlemenin gerçekleştiğini ve kendisine ait veriyi kapsadığını ortaya koyması beklenir. Bu noktada gelen ticari elektronik ileti örnekleri, hizmet sözleşmesinin ilgili maddeleri, uygulama içi onay ekranının kaydı ve varsa veri sorumlusunun kendi cevabındaki ifadeler işlevsel olur. Karşı tarafın cevap yazısı, çoğu zaman şikâyet edenin en güçlü belgesidir.
Ekran Görüntüsünün Ötesine Geçmek
Dosyayı yalnızca ekran görüntülerine dayandırmak, itiraz edildiğinde savunmasız kalmaya yol açar. Görüntülerin yanına iletinin ham hâli, gönderici bilgisi, alınma tarihi ve mümkünse aynı içeriğin farklı kanallardan da elde edilmiş kopyaları eklenmelidir. Talebin sonucunda ne istendiği de ölçülebilir yazılmalıdır: işlemenin durdurulması mı, verinin silinmesi mi, üçüncü kişilere aktarımın sonlandırılması mı.
Kapanış Notu
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Veri kategorisi özel nitelikliyse veya aktarım yurt dışına yapılıyorsa değerlendirme farklılaşır; dosyanın kendi koşullarına göre hukuki destek alınması önerilir.