Kişisel verilerin işlenmesinde aydınlatma yükümlülüğü, rızadan önce gelen ve rızadan bağımsız olarak yerine getirilmesi gereken bir yükümlülüktür. Uygulamada tartışma çoğunlukla "metin var mıydı" sorusundan değil, metnin ne zaman, nasıl ve hangi kapsamda sunulduğundan doğar. Bu rehber, aydınlatma ihlallerinde başvurunun hangi sırayla ve hangi mercie yapılacağını ele alır.
İhlal Anını Tespit Etmenin Zorluğu
Veri ihlali bildirimlerinin aksine, aydınlatma eksikliği ilgili kişiye ayrıca duyurulmaz. Çoğu zaman ihlal, kişinin kendi verisinin nerede kullanıldığını fark etmesiyle ortaya çıkar: beklenmeyen bir ticari ileti, üçüncü kişiden gelen bir bilgi ya da hesap ekranında görülen bir kayıt. Bu nedenle öğrenme anını gösteren ekran görüntüsü, ileti başlığı veya çağrı kaydı, başvuru süresinin başlangıcını ispatlayan tek unsurdur.
Önce Veri Sorumlusu, Sonra Kurul
6698 sayılı Kanun, Kurul'a şikâyet yolunu doğrudan açmaz; ilgili kişinin önce veri sorumlusuna başvurması gerekir. Veri sorumlusunun cevabı yetersiz görülürse ya da kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmezse şikâyet yolu açılır. Bu sıranın atlanması, şikâyetin esasa girilmeden geri gönderilmesine ve arada sürenin tükenmesine yol açar.
İspat Yükünün Yönü
- Aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü kural olarak veri sorumlusundadır
- Onay kutusunun işaretlenmiş olması tek başına aydınlatmanın yapıldığını göstermez
- Aydınlatma metni ile açık rıza metninin aynı belgede birleştirilmesi tartışma yaratır
- Metnin sonradan güncellenmesi, geçmiş işleme için geçerli sayılmaz
- 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik talepleri ayrı bir usule tabidir
Kurul Kararı Sonrası Yargı Yolu
Kurul'un verdiği karar idari nitelikte olduğundan, bu karara karşı idari yargıda dava açılır ve dava süresi kararın tebliğinden itibaren işler. Buna karşılık aydınlatma eksikliği nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen kişisel zararın tazmini, veri sorumlusunun statüsüne göre adli ya da idari yargıda görülür. Bu iki hattın aynı dilekçede birleştirilmesi, dosyanın görev yönünden reddine neden olur.
Kurumsal Tarafın Önleyici Hazırlığı
Veri sorumlusu konumundaki işletmeler için asıl koruma, ihlal sonrası savunmadan çok kayıt düzeninden gelir. Aydınlatma metninin hangi tarihte yayımlandığı, hangi kanaldan sunulduğu ve kullanıcıya hangi anda gösterildiği loglanmadığında, ispat yükü karşılanamaz hâle gelir. Metnin sade dille yazılması, işleme amaçlarının somut sayılması ve veri kategorileriyle eşleştirilmesi ise şikâyet aşamasındaki tartışmayı doğrudan daraltır.
Yukarıdaki değerlendirmeler yol gösterici niteliktedir. Başvuru sıranız, veri sorumlusunun kimliği ve elinizdeki kayıtlar sonucu değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosyanızı hukuki açıdan gözden geçirtmeniz sağlıklı olur.