Aydınlatma yükümlülüğü, kişisel veri işlemenin en görünür ama uygulamada en çok ihmal edilen halkasıdır. Bir üyelik formunda, işe alım sürecinde ya da kamera kaydında verisi işlenen kişi; verisini kimin, hangi amaçla, hangi hukuki sebebe dayanarak ve ne kadar süreyle işlediğini öğrenemiyorsa 6698 sayılı KVKK bakımından tartışılması gereken bir eksiklik vardır. Bu rehber, aydınlatma eksikliğini Kişisel Verileri Koruma Kurulu önüne taşırken izlenecek sırayı ve bu sıranın bozulmasının nasıl esasa hiç girilmeden ret ile sonuçlandığını ele alır.
Şikâyetten Önceki Zorunlu Durak
KVKK, Kurula şikâyeti bir başlangıç yolu olarak düzenlemez. İlgili kişinin önce veri sorumlusuna başvurması, veri sorumlusuna tanınan cevap süresinin dolmasını ya da olumsuz cevabı beklemesi gerekir. Bu basamak atlanarak doğrudan Kurula gidildiğinde dosya, iddianın haklılığı hiç tartışılmadan usul yönünden değerlendirme dışı kalabilir. Süre yönetimi de buradan doğar: veri sorumlusuna otuz günlük cevap süresi tanınır, cevabın tebliğinden itibaren şikâyet için ayrı bir süre işlemeye başlar ve başvuru tarihinden itibaren işleyen azami süre her hâlde gözetilir.
Aydınlatmanın Eksikliğini Gösteren Kayıtlar
- Formun, sözleşmenin veya arayüzün tarihli ekran görüntüsü ve varsa arşiv kaydı
- Aydınlatma metninin hiç sunulmadığını ya da açık rıza metniyle iç içe geçirildiğini gösteren belge
- Veri sorumlusunun kimliği, iletişim kanalı ve başvurunun teslim edildiğine dair kayıt
- Verinin hangi kategoriye girdiği ve hangi kanaldan toplandığına ilişkin yazışmalar
Usule Aykırı İşlemin Somut Bedeli
Pratikte en sık görülen üç hata şudur: başvurunun veri sorumlusu yerine grup şirketine veya hizmet sağlayıcıya yapılması, talebin aydınlatma yerine silme talebiyle karıştırılması ve cevap süresi dolmadan şikâyet yoluna gidilmesi. Üçünün de sonucu aynıdır; dosya kapanır, süreler işlemeye devam eder ve yeniden başvuru çoğu zaman zaman kaybıyla birlikte delil tazeliğinin de yitirilmesi anlamına gelir.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Şikâyet dilekçesinde aydınlatma yapılmadı ifadesi tek başına yeterli bir iddia oluşturmaz. Hangi tarihte, hangi kanalda, hangi veri kategorisi için, hangi zorunlu unsurun eksik bırakıldığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarılan taraflar, toplama yöntemi ve hukuki sebep başlıklarının her biri ayrı bir eksiklik kalemi olarak yazıldığında inceleme de o kalemler üzerinden yürür.
Kurul Kararından Sonra Ne Olur
Kurulun verdiği karar idari nitelikte olduğundan, karara karşı yargı yolu idari yargıda işler ve bu aşamanın kendi dava açma süresi vardır. Aydınlatma eksikliğinin aynı olayda 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik ve erişim taleplerini ya da tazminat talebini doğurup doğurmadığı da ayrıca değerlendirilmelidir; bunlar birbirinin alternatifi değil, birlikte yürüyebilen ayrı hatlardır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgi sunar; başvuru sırası ve süre hesabı olayın kendi koşullarına göre değişebileceğinden, dosyanızın ayrıntılarını bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.