Aydınlatma yükümlülüğü, veri işlemenin en başında yerine getirilmesi gereken bir bilgilendirme ödevidir. Bu ödevin ihlali, veri ihlali bildiriminden farklı bir hukuki görünüm taşır ve ilgili kişinin izleyeceği yol da farklıdır. 6698 sayılı KVKK kapsamında yapılacak başvuruda ilk ayrım şudur: elinizdeki durum kişisel bir talep mi, yoksa genel bir aykırılığın ihbarı mı?
Talep ile İhbar Arasındaki Fark
İlgili kişi başvurusu, kendi verisine ilişkin somut bir talep içerir: bilgi verilmesi, düzeltme, silme veya aktarımın durdurulması gibi. Buna karşılık bir kurumun aydınlatma metnini hiç yayımlamamış olması ya da metnin mevzuata aykırı biçimde hazırlanmış olması daha çok bir aykırılık ihbarıdır ve Kurul bu tür bildirimleri resen inceleme yetkisi çerçevesinde değerlendirir. İki yolun sonucu da farklıdır: ihbarda ilgili kişiye yönelik bireysel bir karar çıkmayabilir.
Şikâyet Yolunun Ön Koşulu
Kişisel bir talep söz konusuysa önce veri sorumlusuna başvurulması gerekir. Başvurunun cevapsız kalması ya da yetersiz cevap verilmesi hâlinde Kurul'a şikâyet yolu açılır ve bu aşamada süre işlemeye başlar. Başvurunun kime, hangi tarihte ve nasıl iletildiğinin ispat edilebilir olması, sonraki tüm aşamaların dayanağıdır. Veri sorumlusunun VERBİS kaydındaki irtibat bilgileri bu noktada işe yarar.
Aydınlatma Metninin Denetlenen Unsurları
Metnin varlığı tek başına yeterli değildir; içeriğin de belirli unsurları taşıması beklenir. Uygulamada en çok tartışılan başlıklar şunlardır: veri sorumlusunun kimliğinin açıkça gösterilmemesi, işleme amacının genel ve belirsiz ifadelerle yazılması, aktarım yapılan taraflar ile aktarım amacının gizlenmesi, hukuki sebebin hiç belirtilmemesi ve aydınlatma ile açık rızanın aynı metinde birleştirilmesi. Şikâyet dilekçesinde bu unsurlar tek tek gösterildiğinde inceleme çok daha isabetli ilerler.
Karar Sonrası Yargı Yolu
Kurul'un şikâyet üzerine verdiği karar idari nitelikte olduğundan, buna karşı idari yargıda dava yolu gündeme gelir. İdari para cezasına ilişkin kararların hangi mercide inceleneceği konusunda mevzuatta değişiklik yapılmış olduğundan, başvurudan önce hükmün yürürlükteki hâli teyit edilmelidir. Kişilik hakkı ihlali nedeniyle tazminat talebi ise Kurul'un görev alanı dışındadır ve adli yargıda ayrı bir dava konusudur.
Çözümü Hızlandıran Yaklaşım
- Talebi tek bir cümlede ölçülebilir biçimde yazmak
- Hangi verinin hangi kanalda işlendiğini somut örnekle göstermek
- Veri sorumlusunun düzeltme teklifini yazılı almak
- Kısmi çözüm kabul edilecekse kalan talebin saklı tutulduğunu belirtmek
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; her başvurunun içeriği ve veri sorumlusunun konumu sonucu değiştirebilir. Süreler ve merci seçimi bakımından hata yapılmaması için, başvuru öncesinde dosyanızın hukuki açıdan değerlendirilmesi faydalı olacaktır.