Boşanma dosyalarında zaman iki ayrı düzlemde işler: davanın açılabilmesi için gereken hak düşürücü süreler ve dava içindeki usul süreleri. Birincisi kaçırıldığında dava sebebi tümüyle ortadan kalkabilir, ikincisi kaçırıldığında ise iddia ispatsız kalır. Aşağıda her iki düzlem ayrı ayrı ele alınmaktadır.
Özel Boşanma Sebeplerinde Altı Ay ve Beş Yıl
TMK, zina ve hayata kast gibi özel boşanma sebeplerinde dava hakkını süreye bağlar: sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu nedenle olayın öğrenildiği tarihe ilişkin delil, davanın kendisi kadar önemlidir. Buna karşılık evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı davada böyle bir hak düşürücü süre bulunmaz; sebeplerin doğru seçilmesi süre tartışmasını baştan belirler.
Affın Süreyi Bitiren Etkisi
Özel sebebe dayanan eşin, olayı öğrendikten sonra birlikte yaşamayı sürdürmesi ya da affettiğini gösteren davranışlarda bulunması dava hakkını ortadan kaldırabilir. Uygulamada af iddiası, mesajlaşmalar ve ortak yaşama ilişkin kayıtlarla ileri sürülür. Bu nedenle olayın öğrenilmesinden sonraki dönemin nasıl geçtiği, dava dilekçesi yazılmadan önce gözden geçirilmelidir.
Dava İçindeki Ara Süreler
Aile mahkemelerinin görev alanı 4787 sayılı Kanunla belirlenmiştir ve yargılama HMK çerçevesinde yürür. Cevap dilekçesi süresi iki hafta olup, zorunluluk hâlinde mahkemeden ek süre istenebilir. Delillerin dilekçeler aşamasında bildirilmemesi, sonradan sunulmalarını zorlaştırır. Tanık listesi, banka kayıtları ve sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin talepler bu aşamada planlanmalıdır.
Boşanmanın Ferilerinde Ayrı Zamanaşımı
Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakasına ilişkin talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmediyse, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre içinde ayrı dava konusu yapılabilir. Bu süre sıklıkla gözden kaçar; kesinleşme tarihi, dosya kapandıktan sonra da takip edilmelidir.
- Öğrenme tarihi ve olay tarihi belgelenir.
- Sebepler ve her sebebin süresi ayrı satırda tutulur.
- Dilekçeler teatisi takvimi ve delil bildirim anı işaretlenir.
- Kesinleşme tarihi ile fer i talepler için bir yıllık süre kaydedilir.
Aile hukuku uyuşmazlıklarında her dosyanın kendine özgü koşulları vardır ve buradaki genel çerçeve bireysel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Dava sebebinin seçimi için hukuki destek alınması yerinde olur.