Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde uzlaştığı metin, hâkim onayından geçtiği anda uygulanması gereken bir hükme dönüşür. Bu nedenle protokol, iyi niyet beyanı değil infaz edilebilir bir belge olarak yazılmalıdır. TMK ve HMK sisteminde protokolün eksik yazılması, dosyayı hızlı bitiren ama yıllarca yeni uyuşmazlık üreten bir sonuç doğurur.
Hâkim denetiminden geçmenin anlamı
Protokol, tarafların imzasıyla kendiliğinden sonuç doğurmaz; mahkemenin uygun bulması gerekir. Özellikle çocuğun menfaatine ilişkin maddelerde hâkim değişiklik önerebilir. Bu ihtimale karşı tarafların hangi maddede esneklik gösterebileceğini önceden belirlemesi, duruşmada oluşan sürprizleri azaltır.
Mali kalemlerin ölçülebilir yazılması
- Nafaka türü açıkça belirtilmeli; iştirak nafakası ile yoksulluk nafakası ayrıştırılmalıdır
- Ödeme günü, ödeme yöntemi ve hesap bilgisi gösterilmelidir
- Artış esasının hangi ölçüte bağlandığı yazılmalı, belirsiz bırakılmamalıdır
- Tazminat kalemleri ayrı ayrı ve tutar olarak gösterilmelidir
- Mal rejiminden kaynaklanan taleplerin saklı tutulup tutulmadığı açıkça yazılmalıdır
Velayet ve kişisel ilişki maddeleri
Bu bölüm protokolün en çok sorun çıkaran kısmıdır. Hafta sonu düzeni, yarıyıl ve yaz tatili, bayram günleri, doğum günleri ve teslim yeri tek tek yazılmalıdır. Çocuğun okul dönemi ile tatil dönemi ayrı ayrı düzenlenmediğinde, ilk tatilde taraflar aynı masaya yeniden oturmak zorunda kalır. Ayrıca yurt dışına çıkış, okul ve sağlık kararlarında nasıl hareket edileceği de belirlenmelidir.
Duruşma aşaması
Anlaşmalı boşanmada tarafların bizzat dinlenmesi esastır. Duruşmaya katılım sağlanmadığında ya da beyanlar protokolle çelişkili olduğunda dosya çekişmeli hâle gelebilir. Vekil aracılığıyla yürütülen dosyalarda bile bu aşamanın planlanması gerekir; yurt dışında yaşayan taraf bakımından ise takvim buna göre kurulmalıdır.
Sonradan değiştirme ihtiyacı
Koşullar değiştiğinde protokolün bazı maddeleri yeniden düzenlenebilir. Ancak bu, tek taraflı olarak uygulamayı bırakmakla değil, değişiklik talebiyle mahkemeye başvurarak yapılır. Ödemeyi kendiliğinden durdurmak veya kişisel ilişkiyi fiilen kesmek, sonraki aşamada talep eden tarafın konumunu zayıflatan bir davranış olarak değerlendirilebilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Evlilik süresi, çocukların yaşı ve malvarlığı yapısı protokolün içeriğini önemli ölçüde değiştirir; metni imzalamadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olacaktır.