Anlaşmalı boşanma protokolleri çoğu zaman velayet ve nafaka etrafında yazılır; mal rejimi tasfiyesi ise "sonra hallederiz" denilerek bir cümleyle geçiştirilir. Oysa TMK uyarınca edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi, boşanma hükmüyle birlikte kapanan bir hesaptır. Protokolde eksik veya çelişkili yazılan her kalem, sonradan açılacak davada karşı tarafın en güçlü savunması hâline gelir.
Protokol Yazılmadan Önce Yapılacak Envanter
Tasfiye tartışması, evlilik tarihinden itibaren edinilen malvarlığının listelenmesiyle başlar. Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, bireysel emeklilik birikimleri, şirket payları ve varsa borçlar tek tabloda toplanmalıdır. Her kalem için edinme tarihi, ödeme kaynağı ve tapu/tescil bilgisi ayrı ayrı not edilir. Kişisel mal olduğu ileri sürülecek kalemlerde miras, bağış veya evlilik öncesi edinim iddiasını destekleyecek belge şimdiden ayrılmalıdır.
Protokolde Mutlaka Açık Yazılması Gerekenler
- Hangi malvarlığı kaleminin kime kalacağı, tapu ve plaka bilgisiyle
- Katılma alacağı ve değer artış payı taleplerinden feragat edilip edilmediği
- Devir işlemlerinin hangi sürede ve hangi masraf paylaşımıyla yapılacağı
- Kredi ve ipotek borçlarının kim tarafından üstlenileceği
- Ziynet eşyası ve ev eşyasına ilişkin talepler
"Saklı Tutma" Kalıbının Yarattığı Belirsizlik
Uygulamada sık kullanılan "tarafların mal rejiminden kaynaklanan hakları saklıdır" ifadesi, hiçbir tarafın işine yaramayan bir belirsizlik üretir. Talebinden vazgeçen taraf açıkça feragat ettiğini, talebini sürdürecek taraf ise hangi kalem için dava hakkını sakladığını yazmalıdır. Belirsiz kalıplar, sonraki davada iki tarafın da kendi lehine yorumladığı ve nihayetinde bilirkişi incelemesiyle uzayan bir sürece dönüşür.
Hâkimin Denetimi ve Usul Riski
Aile mahkemeleri 4787 sayılı Kanun ile kurulan özel görevli mahkemelerdir ve protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Hâkim, özellikle çocuğun üstün yararına ilişkin maddelerde değişiklik önerebilir. Protokolün bir maddesi değişirse tarafların iradesinin bütünü etkilenebileceğinden, duruşmada değişiklik önerisiyle karşılaşma ihtimaline karşı yedek metin hazır bulundurulmalıdır. HMK bakımından duruşmada beyanların tutanağa nasıl geçtiği de sonradan tartışma konusu olabildiğinden, tutanak metni imzadan önce okunmalıdır.
Anlaşma Bozulursa
Anlaşmalı yol çekişmeliye dönerse, o ana kadar hazırlanan envanter boşa gitmez; katılma alacağı davasının temelini oluşturur. Bu davada değer tespiti tasfiye anına göre yapıldığından, taşınmazların güncel değerine ilişkin veriler ile edinme bedeline ilişkin belgelerin birlikte saklanması gerekir.
Bu yazı yol gösterici bir çerçeve sunar; her ailenin malvarlığı yapısı farklı olduğundan, protokolü imzalamadan önce metni bir hukukçuya okutmanız uygun olur.