Anlaşmalı boşanmada protokol, tarafların üzerinde uzlaştığı iradeyi değil, ileride uygulanabilecek bir metni ortaya koymak zorundadır. TMK ve HMK çerçevesinde hâkim protokolü denetler; 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi, özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir. Uygulamada dosyaların takılma sebebi çoğunlukla anlaşmazlık değil, protokoldeki nafaka maddesinin ölçülebilir yazılmamış olmasıdır.
Nafaka Türlerinin Metinde Ayrıştırılması
Tek bir nafaka kalemi altında toplanan düzenlemeler, ileride hem artırım hem kaldırma taleplerinde belirsizlik doğurur. Protokolde eşe ödenecek nafaka ile çocuk için ödenecek nafaka ayrı maddelerde, ayrı tutarlarla ve ayrı gerekçelerle yer almalıdır. Yargılama sırasında geçerli olacak tedbir niteliğindeki ödemelerin, kararın kesinleşmesinden sonraki döneme ilişkin ödemelerden ayrılması da aynı ölçüde önemlidir.
Ölçülebilir Bir Nafaka Maddesi Neleri İçerir
- Tutarın rakam ve yazıyla belirtilmesi
- Ödemenin her ayın hangi gününde yapılacağı
- Ödemenin yapılacağı hesabın kime ait olduğu
- Artış ölçütünün belirli ve hesaplanabilir bir kritere bağlanması
- Ödemenin başlayacağı ilk ay ile sona ereceği hâllerin açıkça yazılması
- Eğitim, sağlık gibi olağanüstü giderlerin nafakaya dahil olup olmadığı
Çocuğa İlişkin Düzenlemelerde Hâkimin Denetimi
Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası bakımından hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek protokolde değişiklik isteyebilir. Kişisel ilişki takviminin gün, saat ve teslim yeri belirtilerek yazılması; okul dönemi ile tatil dönemi arasındaki farkın gösterilmesi, hem denetim aşamasını hızlandırır hem de ileride icra takibine konu olabilecek belirsizlikleri azaltır. Belirsiz yazılmış bir kişisel ilişki maddesi, tarafların yeniden mahkemeye dönmesinin en yaygın sebebidir.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Sonuçlar
Protokolün duruşmada taraflarca kabul edilmemesi, imzasız veya eksik imzalı sunulması, karar metniyle protokol metni arasında tutar farkı bulunması ve mal rejimi tasfiyesine ilişkin ifadelerin nafaka maddesiyle karıştırılması, sonradan icra aşamasında ciddi tartışma yaratır. Karar hüküm fıkrasına yansımayan bir protokol maddesi, taraflar arasında sözleşme olarak tartışılabilse de aynı kolaylıkla infaz edilemez.
Protokol Sonrası Değişen Koşullar
Anlaşmalı boşanma, nafakanın sonsuza kadar sabit kalacağı anlamına gelmez. Gelir, sağlık, çocuğun ihtiyaçları ve tarafların medeni hâlindeki değişiklikler, ayrı bir dava ile artırım, azaltım veya kaldırma talebine konu olabilir. Protokole konulan artış ölçütü, bu taleplerin gerekliliğini tümüyle ortadan kaldırmaz; yalnızca sıradan enflasyon kaynaklı tartışmaları azaltır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir ve her ailenin gelir yapısı ile çocuk düzeni farklıdır. Protokol taslağınızı imzalamadan önce bir aile hukuku uygulayıcısına metin denetimi yaptırmanız, sonradan açılacak davaların önüne geçebilir.