Boşanma veya velayet dosyasında kurulan kişisel ilişki düzenlemesi kâğıt üzerinde net görünse bile, uygulamada teslim saatinin, yerinin ve devir usulünün belirsiz kalması nedeniyle işlemez hâle gelebilir. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun ekseninde, kararın icra edilebilir olması ayrı bir teknik meseledir.
Bir Kararın "İcra Edilebilir" Sayılması Ne Demek?
İcra edilebilirlik, hükmün infaz memuruna hiçbir yorum bırakmayacak açıklıkta olmasıdır. "Uygun zamanlarda görüştürülmesine" biçimindeki bir ifade hak tanır ama icra edilemez. Buna karşılık ayın belirli haftaları, saat aralığı, teslim ve iade yeri ile teslimi yapacak kişi tek tek yazılmışsa, ihlal iddiası ölçülebilir hâle gelir. Bu nedenle kişisel ilişki talebi daha ilk dilekçede takvimsel bir kurgu olarak yazılmalıdır.
Görev Haritası: Aile Mahkemesi, İcra Müdürlüğü, İcra Ceza
Uyuşmazlığın türüne göre muhatap değişir. Kişisel ilişkinin kapsamının değiştirilmesi, saatlerin yeniden düzenlenmesi veya kaldırılması aile mahkemesinin işidir. Mevcut kararın fiilen yerine getirilmesi, yani çocuğun teslimi ve iadesi ise icra dairesi eliyle yürütülen bir infaz sürecidir. Kararın gereğini yerine getirmeme hâlinde başvurulacak yaptırım kanalı ise bunlardan ayrı bir mecradır. Aynı dilekçeyle üç talebi birden ileri sürmek, dosyanın görev yönünden dağılmasına yol açar.
Yetkide Ölçüt: Çocuğun Yaşadığı Yer
Kişisel ilişkiye dair sonraki taleplerde mahkeme, çocuğun üstün yararını gözettiği için pratikte çocuğun fiilen yaşadığı yer belirleyici olur. Taşınma gerçekleşmişse yeni adresin okul kaydı, sağlık kuruluşu kaydı veya muhtarlık belgesiyle desteklenmesi gerekir. Adres değişikliğini belgelemeden açılan dosyalarda yetki itirazı gündeme gelir ve süreç aylarca uzayabilir.
İhlal İddiasında Delil Eksikliği Nasıl Doğar?
Uygulamadaki en yaygın hata, ihlalin yalnızca beyanla ileri sürülmesidir. Oysa dosyayı taşıyan unsurlar şunlardır:
- İcra dairesi aracılığıyla yapılan teslim girişimine ait tutanaklar
- Teslim gününe ilişkin yazılı bildirim ve buna verilen cevaplar
- Çocuğun sağlık raporu gibi teslimi engellediği ileri sürülen belgelerin asılları
- Tekrar eden ihlalleri tarih sırasıyla gösteren bir çizelge
Süreci Yönetirken Gözden Kaçan Nokta
Kişisel ilişki dosyalarında kazanılan her karar, uygulanabilirliği ölçüsünde değerlidir. Bu nedenle hüküm fıkrasının infaza elverişli yazılıp yazılmadığı, kesinleşmeden önce kontrol edilmeli; belirsizlik varsa tavzih yolu değerlendirilmelidir. Ayrıca çocuğun yaşı ilerledikçe düzenlemenin fiilen işlemez hâle gelmesi olağandır ve bu, değişiklik talebinin gerekçesini oluşturur.
Aile hukuku dosyalarında her ailenin koşulları farklıdır; buradaki genel açıklamalar bir dosya değerlendirmesinin yerini tutmaz. Çocuğun yararını doğrudan ilgilendiren adımlar atılmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.