Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların önemli bir kısmı hukuken doğru, fiilen uygulanamaz niteliktedir. Sorun çoğunlukla kararın içeriğinde başlar: teslim yeri, saat aralığı ve tatil dönemleri yeterince açık yazılmadığında, uygulama aşamasında taraflar arasında yeni bir uyuşmazlık doğar. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde kişisel ilişki kararlarının uygulanabilirliğine ve zaman planına odaklanır.
Kararı Uygulanabilir Kılan Unsurlar
Hüküm fıkrasında şu başlıkların tereddüde yer bırakmayacak biçimde yer alması gerekir:
- Teslim ve iade saatleri ile bunların hangi günlere denk geldiği
- Teslim yeri ve teslimi gerçekleştirecek kişiler
- Dinî bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili gibi dönemlerin ayrıca düzenlenmesi
- Çocuğun okul, sağlık durumu veya yaşına bağlı özel koşullar
- Tarafların farklı şehirlerde yaşaması hâlinde yol süresinin nasıl karşılanacağı
Uygulama Aşamasında Muhatap Değişti
Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesi, artık icra dairelerinin değil, adalet teşkilatı bünyesindeki adlî destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinin görev alanındadır. Talebini eski usule göre icra dairesine yönelten ilgililer, dosyanın görev yönünden yönlendirilmesini beklerken kişisel ilişki dönemlerini kaybetmektedir. Bu, uygulamada en sık rastlanan yanlış merci hatasıdır.
Süreç Planı Nasıl Kurulur
- Kesinleşme durumu ve ilamın örneği temin edilir.
- Teslim taleplerinin hangi tarihlerde yapılacağı, karardaki dönemlere göre takvime işlenir.
- Her teslim girişimi için tarih, saat ve sonucun kaydı tutulur.
- Yerine getirilmeyen dönemler, gerekçesiyle birlikte belgelenir.
- Tekrarlayan engelleme hâlinde, kararın değiştirilmesi ya da öngörülen zorlayıcı yolların işletilmesi değerlendirilir.
Uygulanmayan Kararı Değiştirmek
Kişisel ilişkiye dair kararlar kesin hüküm etkisi bakımından sınırlıdır; çocuğun yararı değiştiğinde yeniden düzenlenmesi istenebilir. Bu talepte belirleyici olan, koşulların değiştiğini gösteren somut verilerdir: okul saatlerinin değişmesi, taşınma, çocuğun yaşının ilerlemesi veya sağlık durumu. Genel şikâyet cümleleri yerine tarihli ve doğrulanabilir olaylar sunulduğunda talep çok daha güçlü kurulur. 4787 sayılı düzenleme çerçevesinde aile mahkemeleri nezdindeki uzman incelemesi de bu aşamada önem taşır.
Çocuğu Sürecin Aracı Hâline Getirmemek
Teslim anında yaşanan gerginliklerin kayıt altına alınması ispat açısından yararlı olsa da, çocuğun bu kayıtların merkezine yerleştirilmesi hem çocuk yararına aykırıdır hem de dosyada aleyhe değerlendirilebilir. Belgelemenin yetişkinler arasındaki iletişim üzerinden yürütülmesi tercih edilmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; her dosyada çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yeri ve kararın metni farklı sonuçlar doğurur. Adım atmadan önce ilamınızın bir hukukçuyla birlikte okunması yerinde olacaktır.