Anlaşmalı boşanma protokolleri çoğu zaman velayet ve nafaka üzerine kurulur; mal rejimi tasfiyesi ise tek cümleyle geçiştirilir. Bu tek cümle, sonradan açılacak katılma alacağı davasının kaderini belirler. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde protokol metninin kurulmasını ve süre riskini ele alır.
Protokoldeki Tek Cümlenin Ağırlığı
Protokole yazılan "tarafların birbirinden maddi ve manevi hiçbir talebi yoktur" ifadesi, uygulamada mal rejiminden doğan alacakları da kapsayacak biçimde yorumlanabilmektedir. Eğer taraflar tasfiyeyi ayrıca yapmak istiyorsa, bu iradenin metinde açıkça yazılması gerekir: mal rejiminden kaynaklanan katılma ve değer artış payı alacaklarının saklı tutulduğu ayrı bir madde olarak düzenlenmelidir. Aksi hâlde sonradan açılan dava, feragat itirazıyla karşılaşır.
Tasfiyeye Konu Malvarlığının Ayrıştırılması
- Evlilik tarihi ile mal rejiminin sona erdiği tarih netleştirilir.
- Edinilmiş mallar ile kişisel mallar ayrı listelere yazılır.
- Miras veya bağış yoluyla gelen değerler, kaynak belgesiyle birlikte gösterilir.
- Bir malın alımında kullanılan kaynak (kredi, satış bedeli, aile katkısı) izlenebilir hâle getirilir.
- Kredi ödemelerinin hangi dönemde ve kim tarafından yapıldığı dökümle belgelenir.
Süre: Sona Erme Anı ve Zamanaşımı
Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır; ancak tasfiye talebi boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra istenebilir hâle gelir. Türk Medeni Kanunu, boşanmadan doğan davalar bakımından kesinleşmeden itibaren işleyen bir zamanaşımı süresi öngörür. Uygulamada sürenin başlangıcı ve niteliği tartışmalı olduğundan, güvenli yaklaşım kesinleşme tarihini esas alıp beklemeden harekete geçmektir. Kesinleşme şerhli karar örneği, dosyanın açılış belgesidir.
Değer Tespiti ve Belgeleme
Katılma alacağı hesabı, malın tasfiye anındaki sürüm değeri üzerinden yapılır. Bu nedenle satış bedeli değil güncel değer önem taşır; taşınmazın devredilmiş olması hâlinde devir tarihindeki ve tasfiye anındaki değer ayrı ayrı incelenir. Banka hesap hareketleri, kredi ödeme planları, tapu akit tabloları ve araç tescil kayıtları birlikte sunulduğunda, hangi malın hangi kaynaktan edinildiği görünür hâle gelir.
Protokolde Sıkça Atlanan Kalemler
- Ortak konuttaki eşya paylaşımının ayrı ayrı sayılmaması
- Şirket payı ve ticari işletme değerinin hiç ele alınmaması
- Bireysel emeklilik ve kıdem tazminatı gibi hakların kapsam dışı bırakılıp bırakılmadığı
- Kredi borcunun kimde kalacağının ve rücu ilişkisinin yazılmaması
Bu açıklamalar genel niteliktedir; malvarlığının yapısı, evlilik süresi ve protokol metninin ifadesi sonucu değiştirebilir. Protokolü imzalamadan önce mal rejimi bölümünün bir avukatla gözden geçirilmesi, sonradan telafisi güç kayıpları önler.