Nafaka, tek bir kurum gibi görünse de aslında farklı amaçlara hizmet eden ayrı taleplerden oluşur. Her birinin ne zaman istenebileceği, hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağı ve ne kadar süreyle talep edilebileceği farklıdır. TMK ve HMK çerçevesinde kurulan bu takvim iyi okunmadığında, hak var olduğu hâlde geçmişe dönük büyük bir kısmı kaybedilebilir.
Türü Belirleyin, Takvim Kendiliğinden Çıksın
- Tedbir nafakası: dava süresince istenir; talep tarihinden itibaren hüküm doğurduğu için erken talep doğrudan kazanç sağlar.
- Yoksulluk nafakası: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilir.
- İştirak nafakası: velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun bakım giderlerine katılmasıdır.
- Yardım nafakası: eşler arasındaki ilişkiden değil, altsoy ve üstsoy arasındaki bakım yükümlülüğünden doğar.
Boşanmadan Sonraki Bir Yıllık Sınır
Boşanma davasında talep edilmemiş nafaka, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren kanunda öngörülen bir yıllık süre içinde ayrı bir davayla istenebilir. Bu süre geçtikten sonra yoksulluk nafakası talebi dinlenmez. Buna karşılık çocuğun bakımına ilişkin iştirak nafakası, çocuğun menfaati esas alındığı için bu sınırlamadan farklı değerlendirilir ve koşulları varsa sonradan da istenebilir.
Artırım ve Kaldırma Davalarında Zaman
- Nafakanın artırılması veya azaltılması davası için hak düşürücü bir süre öngörülmemiştir.
- Hükmedilen artış, kural olarak dava tarihinden itibaren sonuç doğurur; geçmişe dönük istenemez.
- Bu nedenle koşullar değiştiğinde beklemek, geçmiş aylar bakımından telafisi olmayan bir kayıp yaratır.
- Kararda otomatik artış oranı belirlenmişse, ayrı bir dava gerekmeden uygulanır.
- Nafaka yükümlüsünün durumunda esaslı değişiklik varsa, kaldırma talebi de aynı usule tabidir.
Birikmiş Nafaka ve Tahsil Aşaması
Hükmedilen nafaka ödenmediğinde, birikmiş alacak için icra takibi başlatılır. Ödenmemesi hâlinde icra ceza mahkemesine yapılacak başvurunun kendine özgü ve kısa bir şikâyet süresi bulunduğu, ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen azami bir sürenin öngörüldüğü unutulmamalıdır. Her ay yeniden doğan nafaka alacağı bakımından bu sürenin ne zaman işlemeye başladığı ayrıca hesaplanmalıdır.
İspat: Gelir ve İhtiyaç Tablosu
Nafaka davalarının çoğu, hukuki tartışmadan çok sayısal bir tabloya dayanır. Tarafların gelirini gösteren bordro ve kurum kayıtları, kira ve kredi ödemeleri, çocuğun eğitim ve sağlık giderleri, sosyal ve ekonomik durum araştırması dosyanın belirleyici unsurlarıdır. Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde görev alan uzmanların değerlendirmeleri de özellikle çocuğa ilişkin taleplerde ağırlık taşır. Belgelerin dava dilekçesiyle birlikte sunulması, HMK'nın delil sunma düzeni bakımından da güvenli yoldur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her ailenin ekonomik durumu ve dosyanın aşaması sonuçları değiştirir. Talebinizi somutlaştırmadan önce bir hukukçuyla gelir ve gider tablonuzu birlikte çıkarmanız yararlı olacaktır.