Velayet uyuşmazlıklarında mahkemenin ölçütü çocuğun üstün yararıdır; ancak bu ölçüt soyut anlatımlarla değil, dosyaya usulüne uygun ve zamanında sunulmuş delillerle doldurulur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu delillerin bildirilmesi için belirli aşamalar ve kesin süreler öngörür. Bu sürelerin kaçırılması, çocuğun günlük yaşamına ilişkin en güçlü kanıtın bile dosyaya girememesi sonucunu doğurabilir.
Dilekçeler Aşamasında Somutlaştırma
Taraflar iddialarını dayandırdıkları vakıaları, hangi delille ispat edeceklerini göstererek açıklamak zorundadır. Velayet dosyalarında bu, çocukla ilgilenilmediğine dair genel bir cümle yerine; okul devamsızlık kaydı, veli toplantısı katılım listesi, sağlık randevularının kim tarafından alındığı gibi somut unsurların dilekçede adlandırılması anlamına gelir. Somutlaştırılmayan iddia, karşı tarafın cevap verme yükümlülüğünü de doğurmaz.
Ön İnceleme ve İki Haftalık Kesin Süre
Ön inceleme aşamasında mahkeme, tarafların üzerinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tespit eder ve delillerin sunulması için kesin süre verir. Bu süre içinde sunulmayan belgeler ile bildirilmeyen tanıklar, sonraki aşamalarda kural olarak dikkate alınmaz. Kesin süreye ilişkin ara kararın duruşmada tefhim edilmesi hâlinde süre o andan işler. Bu nedenle duruşma çıkışında yapılacak ilk iş, verilen sürenin son gününü ve bu süre içinde hangi belgenin temin edilmesi gerektiğini yazmaktır.
Çocuğun Üstün Yararına Dair Delil Türleri
- Okul kayıtları, rehberlik servisi görüşme notları ve devam durumu.
- Sağlık kuruluşu kayıtları, aşı ve kontrol randevularının takibi.
- Çocuğun fiilen kimin yanında kaldığını gösteren ikamet ve günlük düzen kayıtları.
- Bakım masraflarına ilişkin ödeme belgeleri.
- Uzman incelemesi, sosyal inceleme raporu ve idrak çağındaki çocuğun dinlenilmesi talebi.
Rapor Talebinin Zamanlaması
Sosyal inceleme ve uzman görüşü gerektiren dosyalarda talebin geç yapılması, yargılamayı uzatmakla kalmaz; rapor tarihinde mevcut olan fiili durumun, uyuşmazlığın başındaki durumdan farklılaşmasına yol açar. Fiilen çocuğu yanında bulunduran taraf lehine oluşan bu fiili durum, sonraki değerlendirmeyi etkileyebilir. Bu yüzden inceleme talebi ve geçici tedbir talebi dosyanın başında birlikte kurulmalıdır.
Geçici Tedbirler ve Kişisel İlişki
Yargılama sürerken velayetin geçici olarak düzenlenmesi ve kişisel ilişki kurulması talep edilebilir. Bu tedbir kararlarına uyulmaması hâlinde tutulan tutanaklar, esas hakkındaki değerlendirmede dosyanın bir parçası hâline gelir. Tedbir kararının infazına ilişkin kayıtların düzenli tutulması, sonradan yapılacak ispat çalışmasının en zahmetsiz yoludur.
Dosya Takviminin Kurulması
Dava dilekçesi tarihi, cevap süresinin son günü, ön inceleme duruşması, kesin sürenin bitişi, tanık listesinin sunulduğu tarih ve rapor teslim tarihi tek bir tabloda izlendiğinde, hangi delilin hangi aşamada dosyaya girdiği tartışmasız hâle gelir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı, ailenin fiili düzeni ve mahkemenin verdiği ara kararlar süreci değiştirebilir. Kendi dosyanızdaki kesin süreleri duruşma tutanağıyla birlikte değerlendirtmeniz önerilir.