Anlaşmalı boşanmada tarafların en çok yanıldığı nokta, protokolün bir sözleşme gibi her zaman revize edilebileceğini düşünmektir. Oysa hâkim onayından ve kararın kesinleşmesinden sonra protokolde eksik bırakılan bazı talepler bir daha ileri sürülemez. Bu nedenle protokolün yazımı, boşanma davasının değil, boşanma sonrası hayatın planlanmasıdır.
Protokolün Hukuki Niteliği
Protokol tek başına hüküm doğurmaz; TMK uyarınca hâkimin tarafları bizzat dinleyip iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi ve protokolü uygun bulması gerekir. Hâkim, özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde değişiklik önerebilir; taraflar bunu kabul etmezse anlaşmalı boşanma çekişmeli hale gelir. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması da anlaşmalı boşanmanın koşuludur; bu şart sağlanmadan açılan dava, süre yönünden değil esas yönünden reddedilir.
Protokolde Eksik Bırakılırsa Kaybedilen Kalemler
- Maddi ve manevi tazminat: boşanmaya bağlı tazminat talepleri protokolde yer almaz ve dava sırasında da ileri sürülmezse, boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra bu talepler için tanınan süre kısa işler; TMK bu davaları boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayarak bir yıllık süreye bağlar.
- Yoksulluk nafakası: protokolde açıkça talepten feragat edildiyse, sonradan istenmesi kural olarak mümkün olmaz.
- Mal rejimi tasfiyesi: katılma alacağı ve değer artış payı ayrı bir davanın konusudur; protokolde saklı tutulmadıysa sonraki tartışma zorlaşır.
Çocuğa İlişkin Düzenlemede Ölçü
Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası, tarafların anlaşmasıyla belirlense de çocuğun üstün yararı ölçütüyle denetlenir. Kişisel ilişki takvimi belirsiz yazıldığında icra aşamasında uygulanamaz hale gelir. Gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri somut yazılmalıdır. İştirak nafakasının artış yöntemi de protokolde gösterilmezse, her yıl yeniden dava açma ihtiyacı doğar.
Kesinleşme ve Tescil Takvimi
Karar verildiği anda değil, kesinleştiğinde sonuç doğurur. Kesinleşme şerhi alınmadan nüfus kaydı güncellenmez; mal rejimi tasfiyesine ilişkin süreler ve yeniden evlenme bakımından kadın için öngörülen bekleme süresi de bu tarihe bağlanır. Taraflardan biri kararı temyiz veya istinafa taşırsa anlaşmalı boşanma iradesinden dönmüş sayılabileceği için, kesinleşme takibi protokolün son ama en kritik adımıdır.
Uygulama Notu
Protokol imzalanmadan önce her madde için tek soru sorulmalıdır: bu madde icra dairesinde tek başına anlaşılır mı? Anlaşılmıyorsa, madde yeniden yazılmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeve sunar. Aile dosyalarında ayrıntılar sonucu belirlediğinden, protokolünüzü imzalamadan önce hukuki görüş almanız yararınıza olacaktır.