Velayet uyuşmazlıklarında mahkeme, tarafların birbirine yönelttiği suçlamalardan çok çocuğun üstün yararını gösteren somut verilere bakar. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde ispat stratejisi bu eksene oturtulmalıdır.
İspatın Konusu Ebeveyn Değil, Çocuğun Yaşamıdır
Dosyalarda sık görülen hata, delillerin karşı tarafı kötülemeye odaklanmasıdır. Oysa incelenen soru şudur: çocuğun bakımı, eğitimi, sağlığı ve duygusal istikrarı hangi düzenlemede daha iyi sağlanır. Bu nedenle okul devam çizelgesi, öğretmen görüşü, sağlık takip kayıtları ve çocuğun günlük rutinine ilişkin somut bilgiler, genel nitelemelerden çok daha etkilidir.
Sosyal İnceleme Raporuna Hazırlık
Uzman incelemesi, velayet dosyalarının çoğunda belirleyici olur. Rapor yalnızca ev ziyaretinden ibaret değildir; çocuğun bakım düzeni, ebeveynlerin çalışma saatleri ve destek çevresi birlikte değerlendirilir. Rapora katılınmayan noktalar varsa itiraz somut olgu göstererek yapılmalı, gerekiyorsa ek inceleme veya yeni uzman görüşü talep edilmelidir. Rapora süresinde itiraz edilmemesi, sonraki aşamada tartışma imkânını daraltır.
Dosyayı Somutlaştıran Deliller
- Okul karnesi, devamsızlık kaydı ve rehberlik servisi görüşü
- Sağlık kuruluşu randevu ve tedavi kayıtları
- Kişisel ilişki düzenine uyulup uyulmadığını gösteren teslim-alma kayıtları
- Ebeveynlerin çalışma düzenini gösteren belgeler ve barınma koşulları
- Tarafların yazışmaları; çocuk üzerinden kurulan iletişimin niteliği
Süre Riskinin Nerede Doğduğu
Velayetin değiştirilmesi talebi, koşullar değiştiği sürece kural olarak her zaman ileri sürülebilir; asıl süre riski usul aşamalarında doğar. Boşanma veya velayete ilişkin karara karşı kanun yoluna başvuru süresi, HMK'da öngörülen süre içinde ve tebliğden itibaren işler. Aynı şekilde ön inceleme aşamasından sonra yeni delil bildirme imkânının sınırlanması, delil listesinin dilekçeler aşamasında eksiksiz verilmesini gerektirir. Geçici velayet veya kişisel ilişki için ihtiyati tedbir talebi de mümkün olan en erken aşamada ileri sürülmelidir.
Süreç Boyunca Gözetilecek Denge
- Delil listesi dilekçeler aşamasında tam olarak bildirilir.
- Çocuğun idrak çağında olması hâlinde dinlenilmesi talebinin usulü gözetilir.
- Uzman raporuna itiraz süresi takvime işlenir.
- Karar tebliğinden itibaren kanun yolu süresi ayrıca hesaplanır.
- Çocuğun yargılamanın tarafı hâline getirilmemesine özen gösterilir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; aile hukuku dosyalarında sonuç, ailenin kendine özgü koşullarına göre şekillenir. Çocuğun durumunu etkileyecek adımlar atılmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.