Nafaka tek bir kurum değildir. Talebin türü değiştikçe hem hangi mahkemeye ne zaman başvurulacağı hem de neyin ispatlanacağı değişir. Uygulamada en sık görülen hata, farklı nafaka türlerinin aynı dilekçe kalıbıyla istenmesi ve buna bağlı olarak dosyaya yanlış belgelerin sunulmasıdır.
Türler Arasındaki Ayrım Neden İşin Başında Yapılmalı?
- Tedbir nafakası: dava süresince geçici koruma sağlar, davanın her aşamasında istenebilir.
- İştirak nafakası: çocuğun bakım ve eğitim giderleri içindir; çocuğun ihtiyacı sürdükçe gündeme gelebilir.
- Yoksulluk nafakası: TMK sistematiğinde boşanma davasıyla birlikte istenmemişse, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre içinde ayrı dava ile talep edilir.
- Yardım nafakası: altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında yoksulluğa düşme hâlinde söz konusudur.
Yoksulluk Nafakasında Süreyi Kaçırmamak
Boşanma kararı kesinleştikten sonra bir yıllık dava süresinin sessizce işlemesi, en sık karşılaşılan hak kaybıdır. Kesinleşme şerhli kararın alınma tarihi takvime işlenmeli ve talep edilecekse dava bu süre içinde açılmalıdır. Buna karşılık çocuğa ilişkin nafaka talepleri aynı sınırlamaya tabi değildir; bu ayrımın bilinmesi, geç kalındığı düşünülen dosyalarda dahi seçenek bırakır.
İspat Tarafı: Sosyal ve Ekonomik Durum
Nafaka yargılamalarında mahkeme tarafların gelir ve gider durumunu araştırır. Ancak re'sen yapılan araştırma çoğu zaman yüzeysel kalır; tarafın kendi sunacağı belgeler tabloyu belirler. Dosyaya konulması gereken kalemler şunlardır:
- SGK hizmet dökümü, maaş bordrosu veya serbest çalışanlar için gelir beyanı
- Tapu, araç ve şirket ortaklığı kayıtları
- Kira sözleşmesi, aidat, fatura ve kredi ödeme kayıtları
- Çocuğun okul, kurs, sağlık ve ulaşım giderlerini gösteren belgeler
- Yaşam düzeyine ilişkin banka hareketleri ve harcama dökümleri
Artırım ve Kaldırma Davalarında Değişen Denge
Nafakanın artırılması veya kaldırılması istendiğinde ispat konusu geçmiş değil, hükümden sonra ortaya çıkan değişikliktir. Bu nedenle dilekçe, önceki hükmün verildiği tarihteki koşullarla bugünkü koşulları karşılaştıran bir yapıda kurulmalı; HMK çerçevesinde delil listesi bu karşılaştırmaya göre hazırlanmalıdır. Aile mahkemelerinin görev alanına ilişkin 4787 sayılı düzenleme uyarınca dosyanın doğru mahkemede açılması da baştan kontrol edilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Tarafların durumu ve dosyanın geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, talep öncesinde bireysel hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.