Nafaka, tek bir kurum gibi görünse de türüne göre farklı şartlara, farklı taleplere ve zaman zaman farklı usullere tabidir. Bu rehber, TMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde nafaka taleplerinde dava zamanlamasını ve görevli mercii belirlemeyi kolaylaştırmayı amaçlar.
Önce Talebin Türünü Adlandırın
Tedbir nafakası dava süresince geçici koruma sağlar ve dava içinde talep edilir. İştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası boşanma sonrasında eş için gündeme gelir. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, yoksulluğa düşme koşuluyla ayrı bir dava konusudur. Talebin adı yanlış konduğunda dilekçe ıslah edilene kadar zaman kaybedilir; daha önemlisi, dayanılan hukuki sebep değiştiği için sunulacak delil listesi de değişir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce talebin türü, dayanağı ve muhatabı tek cümleyle yazılabilecek netlikte olmalıdır.
Görev ve Yetki: Sık Karıştırılan Noktalar
- Nafakaya ilişkin davalar 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Hükmedilmiş nafakanın tahsili dava değil takip konusudur ve icra dairesine başvurulur.
- Ödenmeyen nafaka nedeniyle şikâyet yolu, hukuk mahkemesine değil icra ceza merciine gider.
- Nafakanın artırılması veya azaltılması yeni bir davadır; eski dosyaya dilekçe sunularak sonuç alınamaz.
- Yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda yetki ve uygulanacak hukuk ayrıca değerlendirilir.
Zamanlamayı Belirleyen Eşikler
Yoksulluk ve iştirak nafakası bakımından boşanma davasında talep edilmemesi hâlinde, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre önem taşır. Artırım davalarında ise sözleşmeye veya karara bağlanmış artış şartının bulunup bulunmadığı belirleyicidir. Nafaka alacağının birikmiş kısmı bakımından zamanaşımı ayrıca kontrol edilmelidir. Uygulamada en çok görülen hata, kararın kesinleşme tarihinin değil karar tarihinin esas alınmasıdır.
Dosya Hazırlığında Somut Belgeler
Nafaka miktarı tarafların ekonomik ve sosyal durumuna göre belirlendiğinden, iddia soyut kaldığında sonuç da öngörülemez hâle gelir. Gelir belgesi, kira ve fatura kayıtları, çocuğun eğitim ve sağlık giderleri, banka hareketleri ve varsa taşınır taşınmaz kayıtları dosyaya düzenli biçimde sunulmalıdır. Sosyal ve ekonomik durum araştırmasının hangi adres üzerinden yapılacağı da baştan bildirilmelidir.
Sonuç Yerine
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Nafaka dosyalarında tarafların gelir yapısı, çocuğun ihtiyaçları ve önceki kararların kapsamı sonucu değiştirebileceğinden, talep oluşturulmadan önce dosyanın bireysel olarak incelenmesi önerilir.