Boşanma dosyalarında delil hazırlığı çoğunlukla dava açıldıktan sonra düşünülür; oysa hangi mahkemenin önüne gidileceği, hangi delilin işe yarayacağını da belirler. Yanlış yer mahkemesinde açılan bir dava, delillerin tekrar toplanmasını ve aylarca süren bir gecikmeyi beraberinde getirir. Aşağıdaki değerlendirme, TMK, HMK ve 4787 ekseninde yetki ve delil hazırlığını birlikte ele alan bir risk azaltma listesidir.
Önce Yer, Sonra Dosya
Boşanma davalarında yetkili mahkeme, TMK'ya göre eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yerleşim yerinin nüfus kaydına göre değil fiilî duruma göre tartışılabildiği dosyalarda, kira sözleşmesi, abonelik kayıtları ve okul kayıtları yetkiyi destekleyen ilk belgelerdir.
Delil Matrisini Sebebe Göre Kurmak
Genel boşanma sebebine dayanan dava ile özel sebebe dayanan dava aynı delil setiyle yürütülemez. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması iddiasında olayların süreklilik gösterdiğini ortaya koyan tanık anlatımı ön plandayken; özel sebeplere dayanılan dosyalarda olayın kendisi kadar öğrenme tarihi de ispat konusudur, çünkü TMK bu sebepler için hak düşürücü süreler öngörür. Delil listesi bu ayrım gözetilerek yazılmalıdır.
Toplarken Sınırı Aşmamak
- Diğer eşin telefonuna, e-postasına veya sosyal medya hesabına izinsiz erişerek elde edilen kayıtlar, hem ispat değeri hem de ayrı bir hukuki sorumluluk bakımından risklidir.
- Ortak yaşam alanında ve kendi hesabınızda bulunan yazışmalar ile üçüncü kişiden gizlice alınan veriler aynı kategoride değerlendirilemez.
- Ekran görüntüleri tek başına zayıftır; kaydın kaynağı, tarihi ve bütünlüğü gösterilebilmelidir.
- Tanıkların ne bildiğinin, kimden duyduğunun değil, bizzat gördüğünün ayrıştırılması gerekir.
Çocuk ve Mal Rejimi Boyutunu Ayrı Kurgulamak
Velayet ve kişisel ilişki talepleri, kusur tartışmasından bağımsız olarak çocuğun yararı ölçütüyle değerlendirilir; bu nedenle bu başlığa ilişkin deliller ayrı bir klasörde toplanmalıdır. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler ise çoğu zaman boşanma davasından ayrı bir yargılamanın konusudur ve tapu, banka ile kredi kayıtlarına dayanır. İki başlığın delilleri karıştırıldığında dosya dağılır ve duruşmalarda odak kaybolur.
Yanlış Mahkemeye Gidilmişse
Yetkisizlik veya görevsizlik kararı verildiğinde dosyanın dilekçesi ve delilleri kendiliğinden yenilenmez; HMK'da öngörülen süre içinde dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Bu aşamada delil listesinin gözden geçirilmesi, aradan geçen sürede değişen olguların dosyaya eklenmesi ve tanık adreslerinin güncellenmesi zaman kaybını kısmen telafi eder.
Aile hukuku dosyalarında ayrıntılar sonucu doğrudan değiştirir; bu yazı yalnızca genel bir yol haritasıdır. Kendi durumunuz için delil ve yetki planını bir avukatla birlikte oluşturmanız önerilir.