Velayet uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman iddianın tonu değil, çocuğun üstün yararını gösteren delillerin hangi mahkemeye, ne zaman ve hangi biçimde sunulduğudur. Aşağıdaki liste, TMK ve HMK çerçevesinde delil planı kurarken en sık karşılaşılan merci ve usul hatalarını azaltmayı hedefler.
Talebin Muhatabı Hangi Mahkeme
Velayete ilişkin talepler kural olarak aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Boşanma davası derdestken velayet ayrı bir davaya konu edilirse dosyaların birleştirilmesi gündeme gelir. Sonradan velayetin değiştirilmesi talebi ise yeni bir dava olup çocuğun yerleşim yeri bakımından yetki değerlendirmesi gerektirir. Bu ayrım yapılmadan açılan dosyalarda görev veya yetki itirazı, aylarca süren bir gecikmeye dönüşür.
Çocuğun Üstün Yararını Somutlaştıran Deliller
- Okul devam ve başarı kayıtları, öğretmen görüşleri
- Sağlık kayıtları, varsa çocuğun düzenli tedavi ihtiyacı
- Fiilen bakımı üstlenen kişiyi gösteren günlük yaşam kayıtları
- Konut, çalışma saatleri ve çocuğun gündüz bakımını kimin sağladığına ilişkin bilgiler
- Uzman incelemesi sırasında değinilecek somut olay örnekleri
Sosyal İnceleme Raporunu Baştan Öngörmek
Velayet dosyalarında pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan alınan inceleme raporu ağırlıklı bir yer tutar. Rapor talebinin dilekçede açıkça istenmesi, ev ziyareti ve görüşme sırasında sunulacak belgelerin önceden hazır olması, raporun içeriğini doğrudan etkiler. Rapora karşı beyanda bulunma süresi kısadır; bu nedenle rapor dosyaya girdiği anda itiraz noktalarının hazır olması gerekir.
Beyan ve Tanık Yönetimi
- Tanıkları, hangi vakıayı hangi tarihte gözlemlediklerine göre listeleyin.
- Tanık listesini kanunun öngördüğü aşamada sunun; gecikmiş liste dikkate alınmayabilir.
- Ayırt etme gücüne sahip çocuğun dinlenmesi ihtimalini gözeterek talepleri buna göre kurun.
- Sosyal medya ve mesaj kayıtlarında hukuka uygun elde edilme sorununu önceden değerlendirin.
Geçici Önlem Boşluğu
Dava süresince çocuğun bakımı, kişisel ilişki ve tedbir nafakası konusunda ara karar alınmazsa fiilî durum uzun süre değişmeden kalır ve bu durum sonuç kararı üzerinde etkili olur. Talep dilekçesinde geçici düzenlemelerin ayrı ayrı istenmesi, ilerideki delil tartışmasını da şekillendirir.
Aile dosyalarında her ailenin koşulları farklıdır; burada anlatılanlar yol gösterici bir çerçevedir. Çocuğu ilgilendiren bir adım atmadan önce dosyaya özgü değerlendirme yapılması önerilir.