Anlaşmalı boşanmada tarafların en çok yanıldığı nokta, protokolün yalnızca boşanma iradesini yazıya dökmekten ibaret sanılmasıdır. Oysa protokol, sonraki yıllarda velayet, nafaka ve mal paylaşımı başlıklarında yaşanacak tartışmaların çerçevesini çizen bir metindir. Eksik yazılmış bir madde, boşanma kesinleştikten sonra yeni davalar doğurur.
Protokolün Geçerlilik Zemini
TMK, anlaşmalı boşanma için evliliğin belirli bir süre devam etmiş olmasını ve tarafların hâkim önünde iradelerini bizzat açıklamasını arar. Hâkimin protokolde değişiklik yapılmasını uygun görmesi hâlinde, tarafların bu değişikliği kabul etmesi gerekir. Bu nedenle metin, mahkemenin çocuğun üstün yararı bakımından denetim yapacağı öngörülerek hazırlanmalıdır.
Metinde Mutlaka Netleşmesi Gerekenler
- Velayetin kimde olacağı ve kişisel ilişkinin gün, saat, bayram ve tatil ayrımıyla belirlenmesi
- İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü, ödeme yöntemi ve artış ölçütü
- Yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği; edilmiyorsa bunun açıkça yazılması
- Maddi ve manevi tazminat taleplerinden feragat edilip edilmediği
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin iradenin açıkça ortaya konması
- Taşınmaz, araç ve banka hesaplarının devrine ilişkin takvim
Sık Görülen Uygulama Sorunu
Nafakanın ileride şartlar değişirse yeniden konuşulur gibi belirsiz ifadelerle yazılması, icra aşamasında tahsili güçleştirir. Ödeme tutarının rakamla, artış ölçütünün ise nesnel bir kritere bağlanarak yazılması gerekir. Aynı şekilde kişisel ilişki maddesinin genel ifadelerle geçilmesi, çocuğun teslimi konusunda tekrarlayan uyuşmazlıklar üretir.
Görev ve Yetkide Dikkat Edilecek Nokta
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar, 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemelerinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davanın hangi mahkemeye açılacağı, o yerdeki teşkilat durumuna göre belirlenir. Yetki bakımından ise TMK, eşlerden birinin yerleşim yeri ile son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini esas alır. Bu kural dikkate alınmadan açılan dosya, anlaşmalı bir sürecin bile aylarca uzamasına yol açar. Ayrıca mal rejimi tasfiyesine ilişkin talepler ile boşanma talebinin usul bakımından ayrı ele alındığı unutulmamalıdır.
Duruşma Öncesi Son Kontrol
Duruşmada her iki tarafın da bizzat hazır bulunması esastır; vekil aracılığıyla beyan verilmesi bu aşamada kabul edilmez. Protokolün her sayfasının imzalanmış olması, nüfus kayıtlarının güncelliği ve çocukla ilgili düzenlemelerin uygulanabilirliği duruşmadan önce gözden geçirilmelidir.
Burada yer alan bilgiler genel niteliktedir. Tarafların mal varlığı yapısı, çocukların yaşı ve yaşam düzeni protokolün içeriğini doğrudan etkilediğinden, metin imzalanmadan önce hukukçu tarafından incelenmesinde fayda vardır.