Nafakaya hükmedilmiş olması, o paranın tahsil edileceği anlamına gelmez. Uygulamada asıl sorun, kararın kâğıt üzerindeki içeriği ile icra takibinde gösterilen alacak kalemlerinin birbirini tutmamasıdır. Bu rehber TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde, nafakanın icraya konulmasında karşılaşılan usul sorunlarına odaklanır.
Kesinleşme Şartı Nafakada Nasıl İşler?
Aile ve şahsın hukukuna ilişkin ilamlar kural olarak kesinleşmeden icraya konulamaz. Ancak nafaka bu kuralın dışında tutulur; nafakaya ilişkin hüküm, kararın kesinleşmesi beklenmeden takibe konulabilir. Buna karşılık boşanmanın eki niteliğindeki maddi ve manevi tazminat kalemleri için kesinleşme aranır. Bu ayrım gözden kaçırıldığında, tek bir takip talebinde hem nafaka hem tazminat kalemi gösterilir ve tazminat yönünden takip şikâyet üzerine iptal edilir. Doğru uygulama, kalemleri ayırmak ya da kesinleşme gerektirenleri sonraya bırakmaktır.
Tedbir, İştirak ve Yoksulluk Nafakası Ayrımı
- Tedbir nafakası: Dava süresince ara kararla hükmedilir; kararın verildiği tarihten itibaren işler ve dava devam ederken de takibe konulabilir.
- İştirak nafakası: Çocuk için boşanma sonrası ödenir; çocuğun ergin olmasıyla kural olarak sona erer, eğitim durumu ayrı bir talep konusudur.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma sonrası eş lehine hükmedilir; alacaklının yeniden evlenmesi veya fiilen evliymiş gibi yaşaması hâlinde kaldırılması istenebilir.
Takip Talebinin Doğru Kurulması
- Birikmiş nafaka ile işleyecek aylık nafaka ayrı ayrı ve tarih aralığı belirtilerek gösterilir.
- Karara bağlanmış artış oranı varsa, her yıl için hesaplama tablosu takip talebine eklenir.
- İlamın onaylı örneği ve varsa artış kararına ilişkin ilam dosyaya konulur.
- Daha önce yapılmış ödemeler mahsup edilerek gösterilir; bunun atlanması borçlunun itirazına gerekçe olur.
- Borçlunun çalıştığı işyeri biliniyorsa maaş haczi için yazının erken çıkarılması planlanır.
Ödenmeyen Nafakanın Yaptırım Boyutu
Nafaka hükmüne uymayan borçlu hakkında icra ceza mahkemesinde şikâyet yolu bulunur ve bu şikâyet tazyik hapsi yaptırımına bağlanmıştır. Ancak bu yol sıkı süre ve usul koşullarına tabidir: şikâyetin kanunda öngörülen süre içinde yapılması, icra emrinin usulüne uygun tebliğ edilmiş olması ve şikâyete konu ayın açıkça gösterilmesi gerekir. Ödeme yapıldığında yaptırım kalkacağından, bu yol bir tahsil aracı olarak değil, ödemeyi teşvik eden bir mekanizma olarak kurgulanmalıdır.
Usule Aykırı İşlem Doğuran Tipik Durumlar
İcra emrinin borçlunun güncel adresine tebliğ edilmemesi, ilam örneğinin eksik sunulması, artış oranının kararda öngörülenden farklı hesaplanması ve nafaka alacağının niteliğine uygun olmayan takip türünün seçilmesi en sık rastlanan sorunlardır. Ayrıca nafakanın kaldırılması ya da azaltılması davası açılmış olması, kural olarak mevcut takibi kendiliğinden durdurmaz; bunun için ayrıca karar alınması gerekir.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Kararın lafzı ve tarafların ekonomik durumundaki değişiklikler sonucu etkileyeceğinden, takip başlatılmadan önce hükmün bir hukukçuyla birlikte okunması önerilir.