Velayet talebinin kendisi, çocuğun durumu değiştikçe yeniden ileri sürülebilen bir taleptir; buna karşılık velayete ilişkin kararlara karşı gidilecek yollar katı sürelere bağlıdır. TMK ve HMK ekseninde işleyen bu ikili yapı doğru okunmadığında, esasen haklı bir talep yalnızca tarih hesabı yüzünden sonuçsuz kalır. Bu rehber, aile mahkemesi dosyasında hangi adımın hangi sırayla atılacağını anlatır.
Velayette hangi süre gerçekten bağlayıcıdır
Ayrımı baştan yapmak gerekir: velayetin değiştirilmesi talebi için kural olarak bir zamanaşımı yoktur, çünkü ölçüt çocuğun değişen menfaatidir. Ancak verilmiş bir karara karşı istinaf yolu, kararın tebliğinden itibaren işleyen iki haftalık süreye tabidir. Aynı şekilde geçici velayet, kişisel ilişki ve tedbir nafakası gibi ara kararlar da kendi süreleri içinde tartışılır. Kısa gerekçeli kararla yetinip gerekçeli kararın tebliğini beklemek yaygın bir yanılgıdır; bu beklerken sürenin dolması riski doğar.
4787 sayılı Kanun çerçevesinde doğru mercie başvurmak
Velayet uyuşmazlıkları aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından çocuğun yerleşim yeri belirleyici olduğundan, taşınma sonrası açılan dosyalarda yetki itirazı gündeme gelir. Yanlış mercie yapılan başvuruda dosya görevli mahkemeye gönderilse bile takvim uzar; ihtiyati nitelikteki taleplerde bu gecikme fiilen hak kaybına dönüşebilir.
Dosyayı taşıyan delil setini kurmak
- Çocuğun günlük düzenini gösteren okul, sağlık ve devam kayıtları.
- Kişisel ilişki kararının fiilen nasıl uygulandığına dair kayıtlar ve teslim tutanakları.
- Bakım fiilen kim tarafından üstlenildiğini gösteren tanık beyanları.
- Sosyal inceleme raporuna karşı, rapordaki eksik gözlemi hedef alan somut itiraz.
- Ekonomik ve barınma koşullarına ilişkin belgeler; iddia değil, kayıt esas alınır.
Karara karşı adım adım itiraz
- Tebliğ tarihi dosya kapağına yazılır ve iki haftalık istinaf süresi takvime işlenir.
- Karar bölümlere ayrılır: velayet, kişisel ilişki, nafaka; hangi bölüme itiraz edileceği ayrı ayrı belirlenir.
- İstinaf dilekçesinde çocuğun üstün yararı soyut biçimde değil, dosyadaki hangi kayda dayandığı gösterilerek işlenir.
- Değişen koşullar sonradan ortaya çıkmışsa, istinaf yerine velayetin değiştirilmesi davası daha uygun yol olabilir.
Aile dosyalarında sonuç, çocuğun somut yaşam koşullarına göre şekillenir; bu nedenle burada anlatılan sıralama her dosyada birebir uygulanmaz. Velayete ilişkin bir kararı elinize aldığınızda, tebliğ tarihini kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.