Velayet uyuşmazlıklarında mahkeme, tarafların iddialarından çok çocuğun üstün yararına dair somut verilere bakar. Bu nedenle delil sunumu, kişisel şikâyetlerin sıralandığı bir metin değil; çocuğun günlük yaşamının belgelendiği bir dosya olmalıdır. TMK ve HMK ile 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun bu yargılamanın çerçevesini çizer.
Delilleri Süresinde Bildirmek
Yazılı yargılamada taraflar, dayandıkları delilleri dilekçeler aşamasında bildirmek zorundadır. Sonradan sunulan deliller kural olarak dikkate alınmaz; bu, velayet dosyalarında en sık karşılaşılan usul kaybıdır. Elde bulunmayan belgeler için hangi kurumdan celbi isteniyorsa, kurumun adı ve belgenin niteliği dilekçede açıkça gösterilmelidir. Tanık deliline dayanılıyorsa tanıkların hangi vakıayı ispat edeceği tek tek yazılmalıdır.
Çocuğun Üstün Yararını Somutlaştıran Belgeler
- Okul devam çizelgesi, karne ve rehberlik servisi görüşme kayıtları.
- Aile hekimi ve varsa çocuk psikiyatrisi takip belgeleri.
- Çocuğun gün içindeki bakımını kimin üstlendiğini gösteren düzenli kayıtlar.
- Ebeveynlerin çalışma saatlerini ve fiilen çocukla geçirdikleri zamanı ortaya koyan belgeler.
- Konut koşullarını, çocuğun ayrı bir alana sahip olup olmadığını gösteren bilgiler.
Uzman İncelemesi ve Çocuğun Dinlenmesi
- Aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan görüş alınması talep edilebilir.
- Sosyal inceleme raporu için ev ziyareti yapılacağından, raporun hangi tarihte hangi ortamı yansıttığı önemlidir.
- Rapora itiraz edilecekse gerekçe, raporun eksik bıraktığı somut vakıaya bağlanmalıdır.
- İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması usulü, çocuğu taraf hâline getirmeden yürütülür.
- Geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi talepleri, yargılama uzayabileceğinden başlangıçta ileri sürülmelidir.
Delil Olarak Sunulamayacaklar
Diğer ebeveynin haberi olmadan yapılan ses kayıtları, ele geçirilen özel yazışmalar veya konum takibi ile elde edilen veriler hukuka aykırı delil tartışması doğurur; dosyaya sunan taraf aleyhine ayrıca hukuki ve cezai sonuç doğurabilir. Sosyal medya paylaşımlarının kullanılması hâlinde ise bağlamından koparılmış tek bir görsel, beklenenin aksine tarafın kendi tutumunu sorgulatabilir.
Yukarıdaki başlıklar genel yönlendirme amaçlıdır; velayet dosyalarında sonucu çocuğun somut koşulları belirler. Dilekçeler aşaması tamamlanmadan delil listenizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz, sonradan telafisi güç eksiklikleri önler.