Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde en çok pazarlık yaptığı konu velayet ve kişisel ilişki düzenlemesidir. Ancak burada bir yanılgı yaygındır: protokol imzalandığı anda bağlayıcı hale gelmez. Velayet çocuğun korunmasına ilişkin olduğu için kamu düzenindendir; hakim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir ve gerekli gördüğü değişiklikleri taraflara önerebilir.
Hakimin Denetimi Neye Odaklanır
TMK ve HMK ekseninde yapılan inceleme, tarafların uzlaşmasından çok çocuğun üstün yararına odaklanır. Protokolde çocuğun eğitim düzenini bozan, yaşına uygun olmayan ya da fiilen uygulanması mümkün görünmeyen bir düzenleme varsa onay verilmeyebilir. Bu nedenle protokol yazılırken tarafların birbirine verdiği tavizlerden önce, düzenlemenin günlük hayatta nasıl işleyeceği düşünülmelidir.
Ölçülebilir Protokol Yazımı
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve süre olarak açıkça belirtilmesi
- Teslim ve teslim alma yerinin somut biçimde yazılması
- Yarıyıl tatili, yaz tatili ve dini bayramlar için ayrı düzenleme yapılması
- Yurt dışına çıkış, okul değişikliği ve sağlık kararlarında hangi tarafın onayının aranacağı
- Telefon ve görüntülü görüşme sıklığının belirlenmesi
Uygulamada en çok sorun çıkaran ifade, kişisel ilişkinin tarafların anlaşacağı şekilde kurulacağını söyleyen cümledir. Anlaşma bozulduğunda böyle bir hüküm hiçbir şey ifade etmez ve icra edilebilirliği kalmaz.
Sosyal İnceleme ve Çocuğun Dinlenmesi
4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemeleri bünyesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görev yapar. Velayet tartışmalıysa sosyal inceleme raporu dosyanın en belirleyici delili haline gelir. İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması da bu çerçevede gerçekleşir. Rapor sürecine hazırlıksız girilmesi, tarafın gerçek yaşam düzeninin dosyaya yansımamasına yol açabilir.
Değişiklik Talebinde Delil
Velayet düzenlemesi kesin hüküm gibi kalıcı değildir; koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenmesi istenebilir. Ancak talebin kabul edilebilmesi için değişikliğin somut biçimde gösterilmesi gerekir: ikamet ya da şehir değişikliği, çalışma düzeninin dönüşmesi, okul devamsızlığı, sağlık raporları veya kişisel ilişkinin fiilen engellendiğine dair tutanaklar. Soyut memnuniyetsizlik anlatımı tek başına sonuç doğurmaz.
Uygulama Aşamasındaki Yeni Düzen
Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesi artık icra daireleri üzerinden değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla yürütülmektedir. Bu değişiklik, kararın çocuk üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlar. Buna karşılık kararın açık ve ölçülebilir yazılmamış olması, yeni sistemde de aynı uygulama güçlüklerini doğurur.
Bu metin genel bilgilendirme sunar. Çocuğun yaşı, tarafların yaşam koşulları ve mevcut fiili düzen sonucu etkileyeceğinden, protokolü imzalamadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.