Velayet tartışmasında tarafların pozisyonundan bağımsız olarak belirleyici ölçüt tektir: çocuğun üstün yararı. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 çerçevesinde hâkim, tarafların üzerinde anlaştığı bir protokolü dahi bu ölçüt bakımından denetler. Bu nedenle anlaşarak bitirmek ile çekişmeli davayı sürdürmek arasındaki karar, protokol metninin uygulanabilirliği üzerinden verilmelidir.
Protokolü Uygulanabilir Kılan Ayrıntılar
Uygulamada en çok sorun çıkaran protokoller, iyi niyetle ama belirsiz yazılanlardır. "Uygun zamanlarda görüşme yapılır" türü ifadeler, ilk anlaşmazlıkta işlevsiz kalır ve icra aşamasında uygulanamaz. Metin, üçüncü bir kişinin okuyup uygulayabileceği netlikte olmalıdır.
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim alma-bırakma yeri belirtilerek yazılması
- Yarıyıl, yaz tatili ve resmî tatillerin dönüşümlü olarak nasıl paylaşılacağı
- Doğum günü, bayram ve özel günlerin ayrı düzenlenmesi
- Çocuğun okul, sağlık ve yurt dışı seyahat kararlarında ortak onay gerekip gerekmeyeceği
- İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü ve yıllık artış ölçütü
- Taraflardan birinin şehir değiştirmesi hâlinde düzenin nasıl uyarlanacağı
Çekişmeli Yolun Getirdikleri
Çekişmeli yargılamada uzman incelemesi, sosyal inceleme raporu ve gerektiğinde çocuğun görüşünün alınması gündeme gelir. Bu araçlar, gerçekten tartışmalı bir durumda sağlıklı bir tabloya ulaşılmasını sağlar; ancak süreç uzar ve çocuğun süreçten etkilenme ihtimali artar. Bir tarafın çocuğa erişiminin fiilen engellendiği ya da güvenlik endişesi bulunan hâllerde geçici önlemlerin talep edilmesi, anlaşma arayışından önce gelir.
İmzadan Önce Kontrol Adımları
- Protokolün velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mal paylaşımı başlıklarını ayrı ayrı içerdiğini doğrulayın.
- Nafakanın hangi hesaba ve hangi açıklamayla yatırılacağını yazın.
- İhlal hâlinde başvurulacak yolu ve muhatabı önceden belirleyin.
- Çocuğun yaşının ilerlemesiyle düzenin nasıl gözden geçirileceğini metne ekleyin.
- Tarafların iletişim kanalını, tartışmayı çocuğa taşımayacak biçimde tanımlayın.
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri, koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirilebilir nitelikte olduğundan, bugünkü metnin ileride uyarlanabilir yazılması önem taşır. Çocuğun yaşı, kardeş durumu ve ailelerin yaşam düzeni her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, protokol imzalanmadan önce bir hukukçuyla gözden geçirilmesi yerinde olur.