Velayet, taraflar arasında pazarlık konusu yapılabilen sıradan bir başlık değildir; çocuğun üstün yararı çerçevesinde hâkimin denetimine tabidir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde yürüyen süreçte hazırlanan protokol, anlaşmalı boşanmanın kaderini belirler. Protokolün zayıf yazılması, tarafları planlamadıkları bir çekişmeli yargılamanın içine sokar.
Hâkimin Onaylamadığı Protokol Neden Reddedilir
Uygulamada protokoller çoğunlukla mali başlıklara odaklanır, çocuğa ilişkin düzenlemeler ise genel ifadelerle geçilir. Kişisel ilişkinin gün ve saat olarak belirlenmemesi, teslim ve iade yerinin yazılmaması ya da tatil dönemlerinin hiç düzenlenmemesi, protokolün uygulanabilir bulunmamasına yol açar. Hâkim, çocuğun yararına aykırı gördüğü düzenlemeyi onaylamak zorunda değildir.
Protokolde Somutlaştırılması Gereken Başlıklar
- Velayetin kimde olacağı ve ortak kararla yürütülecek konuların tanımı.
- Kişisel ilişkinin haftalık düzeni, teslim ve iade saatleri, teslim yeri.
- Yarıyıl, yaz tatili ve dinî bayram dönemlerinin ayrı ayrı belirlenmesi.
- İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü, ödeme kanalı ve artış esası.
- Eğitim, sağlık ve yurt dışı seyahat gibi konularda izin usulü.
- Tarafların adres değişikliğini bildirme yükümlülüğü.
Çocuğun Görüşü ve Uzman İncelemesi
Yaşı ve idrak düzeyi elverdiği ölçüde çocuğun dinlenmesi süreç bakımından belirleyicidir. Ayrıca aile mahkemelerinde pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan alınan uzman görüşü, velayet düzenlemesinin dayanağını oluşturur. Bu nedenle taraflar arasında anlaşma bulunsa dahi, uzman incelemesinin sonucuna göre düzenlemenin gözden geçirilebileceği öngörülmelidir.
Anlaşma Bozulursa Ne Olur
Anlaşmalı yargılamada taraflardan biri duruşmada beyanından dönerse dosya çekişmeli hâle gelir ve o güne kadar yapılan pazarlıklar bağlayıcı olmaz. Bu riski azaltmak için protokolün duruşma öncesinde tüm başlıklarıyla tamamlanması ve tarafların her maddeyi ayrı ayrı teyit etmesi gerekir. Sonradan koşullar değişirse velayet ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ayrı bir talebin konusudur.
Kapanış Notu
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir; çocuğun yaşı, tarafların yaşadığı yer ve aile içi geçmiş sonucu değiştirir. Protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından uygulanabilirlik yönünden incelenmesi, sonraki uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.