Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden bir elbirliği ortaklığı doğar. Bu ortaklık, TMK ve HMK çerçevesinde ya anlaşmayla ya da mahkeme kararıyla sona erer. Ancak paylaşımı konuşmadan önce cevaplanması gereken bir soru vardır: tereke gerçekten kabul edilmeli mi?
Terekenin Bilançosunu Çıkarmak
Paylaşım tartışması başlamadan önce terekenin aktif ve pasifi ortaya konmalıdır. Bu amaçla tapu, banka, araç ve şirket pay kayıtları ile birlikte borç kayıtları da araştırılır. Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasçının önündeki seçenekler paylaşım değil; ret, resmî defter tutulması talebi veya resmî tasfiye olur. Bilanço çıkarılmadan yapılan işlemler, ileride ret hakkını kullanılamaz hâle getirebilir.
Mirasın Reddinde Üç Aylık Süre
Mirasın reddi, yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispatlanmadıkça miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlayarak üç ay içinde yapılır. Bu süre hak düşürücüdür ve geçirildiğinde miras kayıtsız şartsız kazanılmış sayılır. İki nokta özellikle önemlidir: ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yöneltilir ve terekeye ilişkin olağan yönetim dışında işlem yapan, terekeyi sahiplenen mirasçı ret hakkını yitirir. Bu nedenle süre içinde tereke malvarlığına dokunulmamalıdır.
Elbirliğinden Paylı Mülkiyete Geçiş
Tüm mirasçıların anlaşamadığı durumlarda iki ayrı yol izlenebilir. Birincisi, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebidir; bu, ortaklığı sona erdirmez ancak her mirasçının payı üzerinde bağımsız hareket edebilmesini sağlar. İkincisi, terekedeki malların paylaştırılmasını isteyen ortaklığın giderilmesi davasıdır. Davada tüm mirasçıların yer alması zorunludur; eksik taraf teşkili, dosyanın uzamasının başlıca sebebidir.
Saklı Pay ve Denkleştirme Tartışmaları
Miras bırakan sağlığında bazı mirasçılara devirler yapmışsa, paylaşımdan önce şu başlıklar değerlendirilmelidir:
- Saklı payı zedeleyen tasarruflar bakımından tenkis talebi
- Mirasçılara yapılmış kazandırmalar bakımından denkleştirme
- Muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil talepleri
- Terekeye dâhil alacak ve borçların dökümü
Tenkis talebi de belirli sürelere tabidir ve bu süreler, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Paylaşım davası açıldıktan sonra bu talepleri ilk kez gündeme getirmek, çoğu zaman geç kalınmış bir hamledir.
Kapanış
Miras dosyalarında hataların çoğu, acele edilmesinden değil; ilk üç ayın belirsizlik içinde geçirilmesinden kaynaklanır. Terekenin yapısı her ailede farklı olduğundan, ölümü izleyen ilk haftalarda kayıtların toplanması ve bir hukukçuyla birlikte yol haritası oluşturulması yerinde olur.