Bir yakının vefatının ardından mirasçıların önünde birbiriyle çelişebilecek iki karar durur: terekeyi kabul edip haklarını korumak ya da borçlardan kaçınmak için mirası reddetmek. TMK bu iki yolu ayrı ayrı düzenler, HMK ise usulünü belirler. Reddi miras için tanınan sürenin kısalığı, saklı pay tartışması henüz olgunlaşmadan karar verilmesini gerektirdiğinden hata payı yüksektir.
Sürenin Başladığı An
Mirasın reddi, kanunda öngörülen üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Yasal mirasçılar için süre kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri andan, atanmış mirasçılar için tasarrufun bildirildiği andan işlemeye başlar. Terekeye ilişkin işlemlere karışmak, ret hakkını kullanılamaz hâle getirebilir; bu nedenle ölüm ile karar arasında terekeye dair tasarruflardan kaçınmak gerekir. Mirasbırakanın ödemeden aczi açıksa reddin ayrı bir görünümü gündeme gelir.
Karar Öncesi Tereke Fotoğrafı
Ret kararı geri alınamayacağından, üç aylık süre içinde terekenin resmi çıkarılmalıdır:
- Tapu, araç ve şirket pay kayıtlarının sorgulanması
- Banka hesapları, kredi ve kefalet bilgileri
- İcra dosyası taraması
- Vergi ve kamu alacağı kayıtları
- Varsa vasiyetname veya miras sözleşmesi örneği
Tablo netleşmiyorsa, ret yerine resmî defter tutulması talebinin değerlendirilmesi daha ölçülü bir yol olabilir.
Saklı Pay Tartışması Ayrı Bir Takvimdir
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa, tenkis talebi gündeme gelir. Bu talep, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreye ve her hâlde tasarrufun ya da mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun süreye tabidir. Muvazaalı devir iddiası ileri sürülüyorsa hukuki nitelendirme değişeceğinden, talebin tenkis mi yoksa tapu iptali ve tescil mi olduğu baştan belirlenmelidir.
Ret ile Tenkisin Kesiştiği Nokta
Mirası reddeden mirasçı, kural olarak terekeden pay isteyemeyeceği gibi saklı paya dayalı taleplerini de kullanamaz hâle gelir. Bu nedenle borç yükü ile beklenen kazandırma değeri karşılaştırılmadan verilen ret kararı, sonradan telafi edilemez. Aynı şekilde, süresi içinde ret yapılmaması durumunda terekenin borçlarından sorumluluk doğabilir.
Aktarılan bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Terekenin yapısı, mirasçıların sıfatı ve yapılmış kazandırmalar sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden, kısa süre içinde belge temelli bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.