Miras yalnızca malvarlığı değil, borçları da kapsayan bir bütün olarak geçer. Terekenin borca batık olduğu durumlarda mirasçının en önemli kararı, reddi miras yoluna gidip gitmeyeceğidir. Bu kararın hukuki değeri ise tek bir noktaya bağlıdır: sürenin başlangıcının doğru saptanması ve beyanın doğru mercie yapılması.
Üç Ayın Başladığı An
TMK uyarınca mirasın reddi süresi üç aydır. Bu süre yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar bakımından ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Uygulamada tartışma çoğunlukla öğrenme tarihi üzerinde yoğunlaşır. Yurt dışında bulunmak, mirasbırakanla uzun süredir görüşmemek gibi durumlarda öğrenme anını gösteren kayıtların saklanması gerekir.
Beyan Nereye Yapılır
Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Beyanın noterde düzenlenen bir belgeyle ya da asliye hukuk mahkemesine verilen dilekçeyle yapılabileceği düşüncesi yaygın bir yanılgıdır ve üç aylık süre içinde düzeltilmediğinde hak kaybına yol açar. Mirasçı yurt dışındaysa konsolosluk aracılığıyla iletilecek beyanın mahkemeye ulaşma süresi de hesaba katılmalıdır.
Mirası Kabul Etmiş Sayılmaya Yol Açan Davranışlar
- Tereke mallarını olağan yönetim sınırlarını aşarak kullanmak veya devretmek
- Mirasbırakanın alacaklarını kendi adına tahsil etmek
- Tereke malları üzerinde tasarruf işlemleri yapmak
- Ret süresini geçirerek terekeye fiilen sahip çıkmak
Bu davranışlar zımni kabul olarak değerlendirilebilir ve sonrasında yapılacak ret beyanını etkisiz bırakabilir. Bu nedenle ret düşünülüyorsa üç ay boyunca tereke ile ilgili her işlem dikkatle ele alınmalıdır.
Hükmen Ret ve Ödemeden Aciz Hâli
Ölümü anında mirasbırakanın ödemeden aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda mirasçılar süre geçmiş olsa dahi terekenin borca batık olduğunun tespitini isteyebilirler. Ancak bu yol, alacaklıların açtığı takiplere karşı otomatik bir kalkan değildir; icra dosyalarına karşı ayrıca hukuki adım atılması gerekir.
Karar Öncesi Kontrol Listesi
- Veraset ilamı veya mirasçılık belgesi temin edilir.
- Tapu, banka ve araç kayıtları üzerinden aktif tereke çıkarılır.
- İcra dosyaları ve kredi borçları araştırılarak pasif tarafı belirlenir.
- Aktif ile pasif karşılaştırılarak ret veya kabul kararı verilir.
- Ret yönünde karar verilirse dilekçe süre dolmadan sulh hukuk mahkemesine sunulur.
Yukarıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunmaktadır. Terekenin yapısı ve mirasçıların durumu her dosyada farklılık gösterdiğinden, üç aylık süre içinde bir hukukçuyla görüşerek karar vermeniz önem taşır.