Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçıların payını zedelemesi hâlinde gündeme gelir. Davanın kaderi, çoğu zaman hukuki argümandan çok terekenin sayısallaştırılabilmesine bağlıdır. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde saklı payın hesabına esas delillerin hangi sırayla toplanacağını ve usul hatalarının hesabı nasıl bozduğunu ele alır.
Önce Hesap, Sonra İddia
Tenkiste hesap üç kalemden oluşur: mirasbırakanın ölüm anındaki mevcudu, buna eklenecek sağlararası kazandırmalar ve düşülecek borçlar. Bu üç kalem netleşmeden ne saklı payın zedelenip zedelenmediği ne de tenkis oranı söylenebilir. Dilekçede belirsiz alacak yaklaşımı benimsenirken bile hesabın iskeleti kurulmuş olmalıdır; aksi hâlde bilirkişi incelemesi eksik veri üzerinden yürür.
Delil Toplama Sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği ile mirasçı çevresi kesinleştirilir.
- Tapu, trafik ve şirket pay kayıtları üzerinden ölüm tarihindeki malvarlığı çıkarılır.
- Geriye dönük tapu devirleri ve şirket pay devirleri tarih sırasıyla listelenir.
- Banka hesap hareketleri ve kiralık kasa kayıtları talep edilir.
- Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, ödeme kayıtlarıyla karşılaştırılır.
Görünürde Satış Gerçekte Bağış Ayrımı
Tenkis uyuşmazlıklarının çoğu, resmî senette satış görünen ancak bedeli fiilen ödenmemiş devirler etrafında döner. Burada belirleyici olan, devralanın devir tarihindeki ödeme gücüdür. Devralanın gelir durumu, kredi kullanımı ve hesap hareketleri incelendiğinde bedelin karşılıksız kaldığı ortaya çıkabilir. Aynı devir hem muvazaa hem tenkis eksenine oturabildiğinden, talep sıralamasının kademeli kurulması gerekir.
Süreyi Kaçırmak En Sık Görülen Usul Hatası
Tenkis talebi hak düşürücü süreye bağlıdır ve süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan işlemeye başlar; her hâlde mirasın açılmasından itibaren işleyen üst süre de ayrıca gözetilir. Bu iki sürenin karıştırılması, esasa hiç girilmeden davanın reddine yol açar. Süre işlerken diğer mirasçılarla yapılan yazışmaların, öğrenme anını ortaya koyduğu için ayrıca saklanması gerekir.
Terekenin Korunmasına İlişkin Önlemler
Dava sürerken kazandırma konusu malların üçüncü kişilere aktarılması, hükmün etkisini zayıflatır. Bu nedenle terekeye ilişkin koruma tedbirleri ve tapu kaydına yönelik talepler, dava dilekçesiyle birlikte gündeme getirilmelidir. Terekenin tespiti talebi ise ayrı bir çekişmesiz yargı işi olarak delil temini işlevi görür.
Bu metin genel bilgilendirme için hazırlanmıştır. Aile yapısı, kazandırmaların niteliği ve zaman aralığı sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada uzman bir hukukçudan görüş alınması önerilir.