Saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis davası güçlü bir araçtır; ancak bu araç kısa ve hak düşürücü nitelikte sürelere bağlanmıştır. TMK'nın saklı pay ve tenkis düzeni ile HMK'nın usul kuralları birlikte okunmadığında, talep esasa girilmeden zamana yenilebilir. Bu rehber, dava açılmadan önce yapılması gereken hesap ve merci kontrollerine odaklanır.
Önce Tereke Fotoğrafını Çekin
Tenkis hesabı, ölüm anındaki malvarlığı üzerinden değil, kanunun öngördüğü eklemeler ve indirimler yapıldıktan sonra oluşan bir hesap tablosu üzerinden yürür. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, bağışlamalar ve ölüme bağlı tasarruflar bu tabloya girer. Dolayısıyla ilk adım dilekçe yazmak değil, terekenin ve kazandırmaların envanterini çıkarmaktır.
Hangi Talep Hangi Mercide Görülür?
- Tenkis talebi bir eda davasıdır ve genel görevli hukuk mahkemesinde görülür.
- Mirasçılık belgesinin alınması, terekenin tespiti ve defter tutulması gibi işler çekişmesiz yargı niteliğindedir; bunlar için ayrı bir yol izlenir.
- Vasiyetnamenin geçersizliği iddiası ile tenkis talebi aynı şey değildir; birinde tasarrufun kendisi, diğerinde saklı payı aşan kısmı tartışılır.
- Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; mirasçıların bulunduğu yer değil.
Süreyi Koruyan Adım Sırası
- Vasiyetnamenin veya kazandırmanın öğrenildiği tarihin belgeyle sabitlenmesi; hak düşürücü süre bu ana bağlanır.
- Tapu, banka ve şirket kayıtlarından sağlararası devirlerin tarih ve bedelleriyle çıkarılması.
- Devirlerin gerçek bedelle mi yoksa görünürde satış biçiminde mi yapıldığının değerlendirilmesi.
- Değer tespiti için keşif ve bilirkişi talebinin dilekçede açıkça ileri sürülmesi.
- Talebin sıra ve kademe düzeninin dilekçede kurulması; hangi tasarrufun önce tenkise tabi tutulacağı hesabı doğrudan etkiler.
Muvazaa mı, Tenkis mi?
Uygulamada en sık karşılaşılan strateji hatası, gerçekte muris muvazaası iddiasına dayanan bir olayın yalnızca tenkis talebiyle sunulması ya da tersidir. İki yolun şartları, ispat yükü ve süre rejimi farklıdır. Dilekçede talebin kademeli olarak kurulması, bir yolun kapanması hâlinde diğerinin devrede kalmasını sağlar.
Not
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Saklı pay oranları mirasçının sıfatına göre değiştiği ve hesap teknik nitelikte olduğu için, süre işlemeye başlamadan bir hukukçudan destek alınması yerinde olur.