Vasiyetname açıldığında mirasçıların önünde birden fazla yol bulunur ve bunlar birbirinin alternatifi değildir. TMK, vasiyetnamenin geçerliliğine yönelik iddialar ile saklı payın zedelenmesine yönelik talepleri ayrı kurumlar olarak düzenler; usul mevzuatı ise hangi mahkemenin devreye gireceğini belirler. İki talebin karıştırılması, en sık görülen merci ve süre hatasıdır.
Vasiyetnamenin Açılması Bir Dava Değildir
Vasiyetnamenin açılıp okunması, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde yürütülen çekişmesiz bir iştir. Bu aşamada mahkeme vasiyetnamenin geçerliliğini esastan incelemez; ilgililere tebliğ eder. Tebliğ, itiraz sürelerinin işlemeye başlaması bakımından kritik andır. Sulh hukuk mahkemesindeki bu dosyada ileri sürülen sözlü itirazlar, ayrıca dava açılmadıkça sonuç doğurmaz.
İptal ve Tenkis: İki Ayrı Talep, İki Ayrı Sonuç
İptal davası, vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı, ehliyetsizlik, yanılma, aldatma veya korkutma gibi sebeplere dayanır ve başarılı olursa vasiyetname hükümsüz kalır. Tenkis davası ise vasiyetnamenin geçerliliğini tartışmaz; yalnızca saklı payı aşan tasarrufun bu oranda indirilmesini ister. Elde şekil yönünden sakatlık yoksa iptal talebiyle açılan dava zaman kaybına yol açar; saklı pay zedelenmişse asıl korunacak yol tenkistir. İki talep terditli olarak da ileri sürülebilir, ancak bu tercihin dilekçede açıkça kurulması gerekir.
Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?
Yürürlükteki düzenlemede saklı pay altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş bakımından öngörülmüştür; kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır. Bu nedenle miras bırakanın kardeşinin, malvarlığının tamamının üçüncü kişiye bırakılmasına karşı tenkis talebi kural olarak dinlenmez. Mirasçılık sıfatının veraset ilamı ile belgelenmesi, dava açılmadan önce tamamlanması gereken adımdır.
Görev, Yetki ve Süre
- İptal ve tenkis davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür; vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinin işidir.
- Yetkili yer, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
- Her iki dava da öğrenmeye bağlı hak düşürücü süreye ve buna ek olarak mutlak üst sürelere tabidir.
- Sürelerin başlangıcı, vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihe sıkı biçimde bağlıdır; tebliğ belgesi saklanmalıdır.
Tereke Malvarlığını Erken Koruyun
Dava sürerken terekedeki taşınmazın devredilmesi, sonucun fiilen uygulanamamasına yol açabilir. Bu nedenle tapu kaydına şerh, terekenin tespiti veya defter tutulması gibi koruma tedbirleri, esas davadan bağımsız olarak ve erken aşamada gündeme getirilmelidir. Sağlığında yapılan devirlerin mirastan mal kaçırma amacı taşıdığı iddiası varsa, tapu ve banka kayıtlarının tarihleriyle birlikte incelenmesi gerekir.
Kapanış Notu
Miras dosyalarında talebin adı, izlenecek yolu ve süreyi birlikte belirler. Vasiyetnamenin metni, tebliğ tarihi ve mirasçılık durumu görülmeden verilecek genel bir yanıt yol gösterici olmaz; tebligatı aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.