Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçının saklı payını zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. Bu rehber, miras paylaşımı tartışmalarında tenkis talebinin hangi verilerle kurulacağını ve talebin hangi anda zamansal olarak kapandığını TMK ve HMK çerçevesinde ele alır.
Önce Tereke, Sonra Talep
Tenkis hesabı, terekenin sağlıklı biçimde ortaya konmasıyla başlar. Miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığına, sağlığında yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir; borçlar düşülür. Bu işlem yapılmadan ileri sürülen bir tenkis talebi, tutarı belirsiz kaldığı için hem harç hem de ispat bakımından zayıf kalır. Bu nedenle dilekçeden önce bir tereke tablosu çıkarmak, dosyanın omurgasını oluşturur.
Kazandırmayı Görünür Kılan Kayıtlar
- Tapu kayıtlarındaki devir geçmişi ve devir bedelinin gerçekliğini gösteren ödeme kayıtları
- Banka hesap hareketleri, havale ve EFT açıklamaları ile kiralık kasa kayıtları
- Şirket pay devirleri için ticaret sicil kayıtları ve pay defteri
- Vasiyetname, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve varsa noter kayıtları
- Sigorta poliçeleri ve lehtar değişikliklerine ilişkin kurum yazıları
Gizlenmiş Bağış Tartışması
Uygulamada en çok tartışılan konu, görünüşte satış olarak yapılan devrin gerçekte bağış niteliği taşıyıp taşımadığıdır. Bu iddia, satış bedelinin devir tarihindeki gerçek değerin çok altında kalması, bedelin hiç ödenmemiş olması ve taşınmazın devirden sonra da miras bırakan tarafından kullanılmaya devam edilmesi gibi olguların birlikte gösterilmesiyle desteklenir. Değerleme tartışmalarında bilirkişi incelemesi belirleyici olduğundan, karşılaştırmalı emsal verilerin dosyaya erken sunulması yararlıdır.
Süre: Öğrenme Anını Kim İspatlayacak?
Tenkis talebi, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işleyen bir süreye ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Buradaki asıl risk, "çok sonra öğrendim" savunmasının belgeyle desteklenememesidir. Tapu kaydının sorgulandığı tarih, bankadan bilgi talep edilen yazışmalar ve mirasçılar arasındaki yazışmalar öğrenme anını tarihlendirmek için saklanmalıdır. Ayrıca tenkis, def'i olarak da ileri sürülebilen bir kurumdur; bu ayrımın gözden kaçması hak kaybı doğurur.
Son Değerlendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; mirasçı sıfatı, kazandırmanın türü ve devir tarihleri hesabı kökten değiştirir. Terekeye ilişkin bir şüpheniz varsa, süreler işlemeye devam ettiğinden kayıtların toplanmasına vakit kaybetmeden başlanmalıdır.