Miras dosyalarında en pahalı hata çoğu zaman delil eksikliği değil, yanlış dava türü seçmektir. Vasiyetnameye itiraz etmek isteyen mirasçı, iptal ile tenkis arasındaki farkı gözden kaçırdığında, doğru belgelere sahip olsa bile talebi reddedilebilir. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte tercih, hem ispat yükünü hem de işleyen süreyi doğrudan değiştirir.
Önce Vasiyetnamenin Açılmasını Bekleyin
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere tebliğ edilir. Bu tebligat, çoğu itiraz süresinin fiilen başladığı andır; bu nedenle tebliğ zarfı ve tarihi dosyanın ilk belgesidir. Tebligatın adrese ulaşmadığı ya da geç ulaştığı hâllerde, öğrenme anını gösteren yazışmalar da saklanmalıdır.
İki Yolun Mantığı Farklıdır
- İptal: tasarrufun geçerliliğine saldırır. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma) veya şekle aykırılık iddiası taşır. Kazanılırsa tasarruf ortadan kalkar.
- Tenkis: tasarrufun geçerliliğini tartışmaz, yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. Şekil kusuru bulunmayan ama saklı payı zedeleyen kazandırmalar için uygundur.
- Terekenin tespiti ve defter tutulması: henüz esasa girmeden mal varlığının fotoğrafını çeker; iki yolun da hazırlığıdır.
Hangi Delil Hangi Yolu Besler
Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtları, reçete geçmişi, sağlık kurulu raporları, bakım kuruluşu evrakı ve tasarruf tarihine yakın tanık anlatımları belirleyicidir; mahkemenin adli tıp değerlendirmesine başvurması olağandır. Şekil kusurunda ise metnin kendisi delildir: el yazılı vasiyetnamede yazının, tarihin ve imzanın miras bırakana ait olması; resmî vasiyetnamede memur ve tanık usulünün işletilmiş olması aranır. Tenkiste ise delil ekonomiktir: tapu kayıtları, banka hareketleri, satış görünümlü devirler ve taşınmaz değerleme raporları.
Süre Riski Neden Bu Kadar Sert?
İptal talebi, kanunda öngörülen hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre iptal sebebinin ve tasarrufun öğrenilmesiyle işlemeye başlar; ayrıca üst sınır niteliğinde daha uzun bir süre de vardır. Hak düşürücü süre zamanaşımından farklı olarak karşı tarafın ileri sürmesini beklemez, kendiliğinden gözetilir. Pratik sonuç şudur: tebliğ tarihini gösteren belge dosyada yoksa, savunma sizin lehinize olan bilirkişi raporunu hiç tartıştırmadan sonuç alabilir.
Sırayı Doğru Kurmak
- Mirasçılık belgesi ve tereke listesi çıkarılır.
- Tasarrufun tarihi ile miras bırakanın sağlık geçmişi aynı zaman çizelgesine yazılır.
- İptal sebebi güçlüyse iptal, değilse tenkis; tereddüt hâlinde kademeli talep kurgusu değerlendirilir.
- Terekeye dâhil taşınmazlar için tedbir ihtiyacı ayrıca ölçülür.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirmedir; her vasiyetname kendi metni, tarihi ve miras bırakanın kişisel durumu içinde değerlendirilir. Dava türü tercihini yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.