Miras, ölüm anında kendiliğinden mirasçılara geçer; borçlar da bu geçişin içindedir. TMK bu sonuca karşı mirasçıya reddetme imkânı tanır, ancak bunu üç aylık kesin bir süreye bağlar. Süre dolduğunda mirasçı mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılır ve tereke borçlarından kendi malvarlığıyla sorumlu hâle gelir. Bu nedenle reddi miras dosyalarında hukuki tartışmadan önce takvim kurulur.
Üç ay hangi tarihten işler
Başlangıç tarihi mirasçının statüsüne göre değişir. Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işler; bu iki bilginin birlikte gerçekleşmesi aranır. Atanmış mirasçılar bakımından ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih esas alınır. Uzak dereceden mirasçılık, önceki mirasçıların reddi sonucu doğmuşsa öğrenme tarihi bu redle birlikte değerlendirilir. Bu nedenle dosyaya nüfus kayıtları, veraset ilişkisini gösteren belgeler ve öğrenmeyi ispatlayan yazışmalar birlikte konulmalıdır.
Gerçek red ile hükmen reddi ayırmak
Gerçek red, sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü veya yazılı beyanla ve süresi içinde gerçekleşir; mahkeme beyanı tutanağa geçirir ve kayda alır. Hükmen red ise farklı bir kurumdur: mirasbırakanın ölümü anında ödemeden aciz olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır ve bunun için üç aylık süre şartı aranmaz. Aciz hâli, aleyhindeki icra takipleri, aciz vesikaları ve terekenin tespiti verileriyle gösterilir. Alacaklının takibi karşısında bu def’i, süre geçtikten sonra bile ileri sürülebilecek en önemli savunmadır.
Süre içinde yapılmaması gerekenler
- Tereke mallarını sahiplenmek, satmak veya olağan yönetim sınırını aşan işlemler yapmak.
- Terekeden ödeme alarak ya da alacak tahsil ederek kabul iradesi doğurmak.
- Mirasbırakanın borcunu kendi malvarlığından ödeyip sonradan reddetmeye çalışmak.
- Tapu ve banka işlemlerinde mirasçı sıfatıyla tasarrufta bulunmak.
Alternatif ve tamamlayıcı yollar
- Terekenin durumu belirsizse, red yerine terekenin resmen defterinin tutulmasını istemek ve karar için ek süre kazanmak.
- Borç yükü ağırsa mirasın resmi tasfiyesi talebini değerlendirmek.
- Red beyanı kaydedildikten sonra bunu gösteren belgeyi tüm icra dosyalarına sunmak; aksi hâlde takipler mirasçıya yönelmeye devam eder.
- Takip yine de sürdürülüyorsa HMK ve icra usulü çerçevesinde menfi tespit ya da itiraz yollarını sıralamak.
Reddi miras kararı geri alınması güç bir işlemdir; terekede malvarlığı da bulunuyorsa acele bir red, hak kaybına dönüşebilir. Üç aylık süre işlemeye başlamışken terekenin borç ve mal dengesini bir avukatla birlikte çıkarmanız yerinde olur.