Saklı payı zedelenen mirasçının başvurabileceği yollar tek değildir; tenkis, muris muvazaası ve denkleştirme talepleri farklı şartlara, farklı ispat rejimlerine ve farklı sürelere tabidir. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda en sık yapılan hata, olaya uymayan bir dava türünün seçilmesi ve doğru talebe geçildiğinde sürenin çoktan tükenmiş olmasıdır.
Hangi Talep, Hangi Olguya Uyar?
Mirasbırakan sağlığında bir malını görünürde satmış ancak gerçekte mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla bağışlamışsa, tartışma muvazaa zeminine kayar ve devrin geçersizliği ileri sürülür. Buna karşılık devir gerçekten yapılmış, sadece saklı pay oranı aşılmışsa istenecek olan tasarrufun saklı payı aşan kısım bakımından indirilmesidir. Mirasçılara yapılan bazı kazandırmalarda ise önce denkleştirme tartışılır. Bu üç yolun aynı dilekçede gelişigüzel karıştırılması, dosyanın odağını dağıtır.
Terekeyi Sayısallaştıran Delil Seti
- Mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla tapu, araç ve banka kayıtlarının tam dökümü
- Ölümden önceki devirleri gösteren tapu işlem dosyaları ve resmî senetler
- Bağış niteliği taşıyabilecek para transferlerinin banka kayıtları
- Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi ve bunların açılma tutanakları
- Devir tarihlerindeki değer tespitine esas emsal ve rayiç verileri
Talep Tutarını Nasıl Kuracaksınız?
Tenkis hesabı, terekenin ölüm anındaki net değerinin belirlenmesini ve eklenecek kazandırmaların bu değere dâhil edilmesini gerektirir. Hesabın büyük ölçüde bilirkişi incelemesine bağlı olduğu dosyalarda talebin baştan kesin rakamla bağlanması, sonradan artırma ihtiyacı doğurur. HMK’nın belirsiz alacak ve kısmi dava kurumları ile ıslah imkânı bu noktada bilinçli kullanılmalıdır; ancak hangi kurumun uygun olduğu, dava açılırken tutarın hesaplanabilir olup olmadığına göre değişir.
Süre: Öğrenme Anı Tartışması
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir süreye ve her hâlde tasarrufun türüne göre başlayan uzun bir süreye tabidir. Uygulamadaki asıl çekişme öğrenme anının ne zaman gerçekleştiğidir. Bu nedenle tapu kaydının ilk kez ne zaman sorgulandığı, veraset ilamının alınma tarihi ve mirasçılar arasındaki yazışmalar tarihleriyle birlikte dosyaya konulmalıdır. Sürenin geçtiği savunmasına karşı hazırlıksız yakalanmamak, çoğu zaman esasa ilişkin argümandan daha belirleyicidir.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Mirasçılık belgesi alınır ve pay oranları netleştirilir.
- Ölüm tarihinden geriye doğru tüm devir işlemleri kronolojik listeye dökülür.
- Her devir için bedel ödendi mi sorusu banka kaydıyla yanıtlanır.
- Talep türü, devir başına ayrı ayrı belirlenir; gerekiyorsa terditli kurulur.
- Öğrenme anını gösteren belgeler ayrı bir klasörde toplanır.
Miras dosyaları aile içi belge akışına bağlı olduğundan tabloların eksiksiz doldurulması her zaman mümkün olmayabilir. Somut terekenizde hangi yolun daha güçlü olduğunu belirlemek için hukuki destek almanız isabetli olacaktır.